Eyrarbakki - Saga og Atburðir

Hafskipatjón af Eyrum

2011-04-08T00:09:00.005Z

1200 Austmannafar brotnar á Eyrum.

1224 Skip af Eyrum týnist í hafi.

1231 Braut 5 skip, fórust 3 af 70 mönnum. (1231-1232)

1234 Skiprot á Suðurlandi.

1251 Skip frá Noregi fórst fyrir sunnan land.

1252 Skipbrot fyrir Eyrum, fórust 6 menn.

1256 Braut 3 skip á Eyrum.

1306 Skip er kom af hafi braut á Eyrum.

1332 þrjú skip lögðu upp af Eyrum. Eitt týndist í veðri með mönnum og góssi. Hin tvö komust að Suðureyjum og voru rænd þar. Annað þeirra komst um síðir til Noregs með báðar skipshafnir.

1337 Braut 2 skip vestan Ölfusárósa. Úr viðjum þeirra var smíðað eitt skip og því siglt til Noregs.

1343 “Lýsubússan” sleit upp í stórsjó og brotnaði skipið í spón. (Í sama veðri braut “Ögvaldsbússan” við Grindavík og hafskip braut á “Háfsanda”.

1346 “Margrétarsúðin” braut á Eyrum. Hún var þá tilbúinn til hafs og týndist nokkuð af góssi. 1347 (“Bessalanginn” braut fyrir Síðu í V-Skaftafellssýslu og fórust 19 menn og mikið góss tapaðist).

1350 Kaupskip sökk við Eyjar á leið til Eyrarbakka.

1382 “Þorlákssúðin” fórst í hafi innan um hafísa, en áhöfnin komst á eftirbáti til Grænlands. (Heimahöfn Þorlákssúðarinnar var á Eyrarbakka, en skipið átti Skálholtsstóll).

1386 Skip sökk á Eyrum.

1393 Annað tveggja skipa er komu að utan, brotnaði á Eyrum.

1412 “Svalaskipið” fórst fyrir sunnan land, en skipinu stýrði Andres kollur. Skipverjar hans hröktust á eftirbátnum dögum saman og dóu margir af vosbúð, hungri og kulda, en sumir steyptu sér útbyrðis. Frá Dyrhólaey var róið til bjargar þeim 13 skipsbrotsmönnum af Svalaskipinu er eftir lifðu en fjórir af þeim dóu fljótt.

1413 Lítið Íslandsfar braut fyrir sunnan land.

-Engin saga er fram á miðja næstu öld, en ástæðan er “Svartidauði” og samfélagslegt hrun.-

1562 Þýskt skip forgekk fyrir Refstokki. Skipið var ekki orðið landfast og fórust 9 menn en 7 komust af. 1560-1580 Strandar þýskt skip á skeri, en öllu bjargað. (Sennilega sama skip og áður er getið). 1647-1649 Eyrarbakkaskipið hraktist á sker um Hvítasunnu og brotnaði. Mönnum og góssi bjargað. 1700 4. september. Eyrarbakkaskip hraktist á sker. Skipið var hlaðið fiski til útfluttnings og náðist hann allur á land. 1711 17. júní. Eyrarbakkaskipin sem komu frá Noregi fórust bæði. Setti það er fyrr kom upp vestan Ölfusárósa í stormi og fórust þar 3 danskir skipverjar og 1 íslenskur. Seinna skipið sleit upp af festum í stormi og brotnaði. 1714 Bakkaskip laskast í óveðri en var bætt. 1718 7. nóvember. Herskipið Giötheborg hraktist fyrir veðri inn á Hafnarskeið og strandaði. Brotnaði það síðan í fjörunni. 1723 1. oktober. “Prins Vilhelm” skip C.M.B. Blichfeld yfirkaupmanns strandaði á skeri við Einarshöfn, en það flutti vörur til Sören Möller undirkaupmanns á Eyrarbakka. Skipstjóri var Boije Sthephansen og bjargaðist hann ásamt mönnum sínum, en góss spiltist. 1735 Bakkaskipið fær mikinn leka og sökk austan Eyjafjalla, en það var á leið til Eyrarbakka með varning. Skipshöfnin komst öll lífs af. Mikið brak úr skipinu rak á fjörur. 1737 16. júlí. Bakkaskipið sleit upp af festum í hríðarveðri, en það var þá ný komið í höfn. 1745 Nýtt og vandað Eyrarbakkaskip sleit upp af 11 festingum í aftaka brimi og brotnaði. Ekkert manntjón varð. 1753 Eyrarbakkaskip brotnar. 1759 “Cecilia” kom 16. júní og hafnaði sig. Þann 22. sama mánaðar barst mikill hafís suður fyrir land og sleit skipið af tveim festum undan ísskriði, en þó tókst að bjarga því. 1764 Bakkaskipið “Dorethea Richel” slitnaði af festum og rakst á sker. Við það kom gat á skipið og mikill leki. Skipstjóri var Símon Knutsen. (Innar á höfninni lá skonnortan “Junge Tobías”) 1770 3. ágúst. Timburfluttningaskipið “Jomfru Anna” slitnaði upp í höfninni. 1777 Eyrarbakkaskipið strandaði á skeri. Mannbjörg varð. 1781 19. september. Póstjaktin “Silden” strandaði þá um nóttina út af Hafnarskeiði. Skipið átti að koma við á Eyrarbakka til að taka kaupmanninn með út. þegar skipið var komið í námunda, var róið að því á 10 manna fari með lóðsinn, en skall þá á óveður og gerði ófærusjó, en bátsverjar komust um borð í “Síldina”. Skipið hvarf svo sjónum manna í landi en þann 22. sama mánaðar fannst skipið sundur molað á Hafnarskeiði. Fórst áhöfn öll og 10 Eyrbekkingar. 1784 Bakkaskipið fórst út af Meðallandi, en það var á leið til Eyrarbakka. 1785 Kúfskipið “Emmanuel” fórst í höfninni á Eyrarbakka. Jensen skipstjóra og fimm öðrum var bjargað í land. 1786 30. ágúst. Kaupskipið “Jegerborg” fórst í óveðri, en skipið átti Agent Butenhoff. Buch skipstjóri bjargaðist ásamt allri áhöfn. (Stýrimaður var Niels Lambertsen síðar kaupmaður á Eyrarbakka). Þetta sumar var meira brim og rok en áður var vitað dæmi til og voru átökin svo mikil að festarklettur einn er nefndist “Hermannsgatið” sópaðist burt, en við hann höfðu skip verið bundin frá ómuna tíð. 1794 23. apríl fórst “Forellen” við Vestmannaeyjar í svarta þoku. Skipið var á leið til Eyrarbakka. Þann 1. júlí fórst svo “Vestmannaöen” í höfninni á Eyrarbakka. (Skipin höfðu komið hvert ár frá 1788). 1798 27. águst. Bryggskipið Anna Christense fórst á Eyrarbakka. Skipið var tilbúið til utanfarar og beið byrjar, en þá gerði gríðarmikinn sjógang og brim sem sleit festar skipsins og lagðist það á hliðina eftir að mestöllum farminum hafði verið bjargað á land. 1801 22. júlí “Frau Elisabet” strandaði við Ölfusárósa, en það var á leið frá Altona til Ólafsvíkur með viðkomu á Eyrarbakka. Skipið hafði lagst við festar 20 júlí en komst ekki inn á höfnina sökum brims og beið því átekta. Tveim dögum síðar gerði storm og ófærusjó og slitnaði skipið upp og rak til lands. Skipverjar fóru í léttbátinn og fórust þeir allir utan við brimgarðinn. Fredrik Feddersen skipstjóri átti skipið. 1806 18.maí. Lítið seglskip “Anna” strandaði á Hafnarskeiði, en það var á leið til Stykkishólms. Allir skipverjar björguðust nema kaupmaður Peter Holter að nafni. Skipstjóri var Kristian Andersen Knøe. 1813. 30. maí. Bakkaskipið “Resolution” strandaði á Hafnarskeiði, en það var að koma frá Noregi. Skipið lá á ytri höfninni og var unnið að útskipun, þegar skall á rosaveður með stórbrimi. Skipið var óvarið áföllum og slitnaði fljótt upp, en láðst hafði að nýta lag til að færa skipið á innrihöfnina. Skipverjum öllum var bjargað. (“Resolution” hóf árlegar siglingar til og frá Eyrarbakka 1795) 1826 10.júní. Bakkaskipið “Anna” slitnaði upp í brimi á Einarshöfn og rak á sker, en skipið var að koma frá Danmörku. Skipverjar voru komnir í land þegar óhappið varð. Skipstjóri briggskipsins var Niels Mogensen. 1846. 9.júlí. Skonnortan “Velunas” strandaði í höfninni á Eyrarbakka. E. Paulsen skipstjóri bjargaðist ásamt allri áhöfn. 1847 9. mars. Sjómenn úr Þorlákshöfn bjarga mannlausu timburfluttningaskipi til hafnar, en það hafði verið á reki 4-5 mílur undan landi. Skipið hét “Rose” og var rifið í Þorlákshöfn. Sama ár hafði mikið timbur af öðru skipi rekið á fjörur sunnanlands. Þá rak hákarlaskip á hvolfi á fjörur í Skaptafellssýslu með eitt lík innanborðs. 1849 Fiskiskútan “Pilen” er átti H.P. Hansen í Kaupmannahöfn fórst fyrir sunnan land. 1855 14. september. Bakkaskipið “Waldemar” strandaði á skeri við Eyrarbakkahöfn og brotnaði í spón. það var 70 tn. að stærð. 1859 15. maí. Briggskipið “Absalon” fórst við Eyrarbakkahöfn. Talsvert bjargaðist af farmi, en skipskaðinn olli þó kornskorti sunnanlands. Sama ár fórst Bakkaskipið “Olaf Rye” í Njarðvíkum þar sem það lá og beið byrs, en það átti að taka vörur í Keflavík og Hafnarfirði. “Olaf Rye” var glænýtt, vandað og stórt skip í eigu Eyrarbakkaverslunar. 1861 2. oktober. “Sophie af Odense” strandaði á Eyrarbakka. Skipið var að flytja vörur til Eyrarbakkaverslunar og útibú þess í Hafnafirði. Búið var að losa þær vörur sem áttu að fara til Lefolii verslunar og skipa út vörum úr héraði. 1865 23. september. Slúppan “María” strandaði utan við Ölfusárósa. Skipið átti Ágeir Ásgeirsson á Ísafirði, en förinni var heitið til Kaupmannahafnar. 1870 27. september. Skonnortan “Emma María” er flutti vörur til Eyrarbakkaverslunar slitnaði upp þar í höfninni í miklu stórviðri. Mönnum og farmi var bjargað. 1875 “A Thorkelsens minde” strandaði á Eyrarbakka. Mannbjörg varð. 1876 “Marie” er flutti vörur til Einars borgara á Eyrarbakka, hlekktist á í höfninni, en skipverjum heppnaðist að bjarga því frá strandi. 1879 3. maí. “Elbö” var hlaðið kornvörum er það strandaði í Einarshöfn, en það var þá nýkomið frá Danmörku. 1882 Frönsk fiskiskúta “Dunkerque” 133 lestir að stærð sökk við Eyrarbakka í apríl. 1883 12. september. “Aktiv” er flutt hafði vörur fyrir Einar borgara á Eyrarbakka, brotnaði á útsiglingu. Skipið var frá Stavanger í Noregi. 1883 22. september. Bakkaskipið “Anne Lovise” strandaði á Hafnarskeiði skömmu eftir að Christian skipstjóri hafði hrokkið fyrir borð þegar brot skall á því, en aðrir björguðust. Skipið var í saltfluttningum til Þorlákshafnar. 1886 Frönsk fiskiskúta frá Dunkerque “Helene” 105 lestir að stærð, strandaði á Hafnarskeiði. Mannbjörg varð. 1888 2. maí. Frönsk fiskiskúta “Chormaui” strandaði við Þorlákshöfn. Mannbjörg varð. 1892 1. júní. “Johanne Marie” er flutti vörur fyrir Guðmund Ísleifsson á Háeyri strandaði á Eyrarbakka. 1894 “Kepler” vöruskip Stokkseyrarfélagsinns strandaði á Stokkseyri, en náðist á flot. 1895 27. apríl. Norskt timburfluttningaskip með vörur til Ólafs Árnasonar á Stokkseyri missti akkerisfestu og rak það í strand. 1895 3. maí. “Kepler” er var með vörur til Jóns í Höfninni og Einars borgara, strandaði í Skötubót. 1896. 13. ágúst. “Alliene” er flutti vörur til Stokkseyrarfélagsinns slitnaði upp þar í höfninni í vonsku veðri. 1898 Frönsk fiskiskúta frá Dunkerque “Isabella” leitaði hafnar á Stokkseyri, eftir að leki kom að henni. 1900 Gufuskipið “Thor” fórst, en það var eign Lefolii verslunar. (Thor var fyrsta gufuskipið sem kom til Íslands árið1855) Gufubáturinn Oddur frá sama eigenda fórst einnig þá um haustið í Grindavík. 1904 Norskt skip “Christian” er flutti timbur til Stokkseyrar strandaði við Vestmannaeyjar. 1905 Franskt fiskiskip “Pirre Loti” strandaði undan Gamla-Hrauni. Mönnum var bjargað. Sama ár 14. mars strandaði enskur togari austan við Stokkseyri. Mönnum bjargað. þann 27. apríl það sama ár strandaði á Stokkseyri vöruskipið “Guðrún” er átti Ólafur Árnason kaupmaður þar. Mönnum var bjargað. 1906 27.júlí. Stokkseyrarskipið “Union” fórst við Grindavík. Mannbjörg varð. Þann 13. september sama ár strandaði norska skipið “Christine” á Stokkseyri, en það flutti vörur fyrir Ólaf Árnason kaupmann þar. Mannbjörg varð. 1911 oktober. “Svend” skip Einarshafnarverslunar rak upp í landsteina við Þorlákshöfn. 1934 Færeyskt mótorskip “Nolsoy” fórst skamt undan Eyrarbakka með 19. mönnum. Skipstjóri var Bernhard Henriksen. Minnisvarði um áhöfn “Nolsoy” var reistur í kirkjugarðinum á Eyrarbakka. 1937. Timburfluttningaskipið “Herta” strandar á Eyrarbakka og var rifið þar. Sama ár strandaði enski togarinn “Lock Morar” í brimgarðinum undan Gamla-Hrauni. Allir um borð 12 menn fórust. Ekki hefur hafskip farist síðan við Eyrarbakka.

Sjóslys í róðrum við Eyrarbakka

2011-03-24T23:45:00.002Z

1347 Drukknuðu 19 menn af Eyrarbakka.
1554 Skip af Háeyri, drukknuðu 9 karlar og 3 konur.
1567 Drukknuðu 13 menn af Eyrarbakkaskipi.
1631 Á Eyrarbakka rak undarlegt skip, flatbotna með 6 mjóum greniborðum.
1640 Fórst skip Katrínar Þormóðsdóttur á Hrauni með 11 mönnum. Formaður var Jón Bjarnason Stokkseyri. Þá fórust 9 menn af Loftstöðum.
1646 8.apríl fórst skip undan Stokkseyri með 11 mönnum.
1653 Áttæringur Rannveigar á Háeyri fórst með 9 mönnum.
1670 Fórst róðraskip af Stokkseyri með 6 mönnum. 3 lifðu.
1673 Drukknar maður í sölfafjöru á Eyrarbakka.
1685 7.febr. Tíndist áttæringur af Eyrarbakka með 10 mönnum. (Manntapa Góuþrællinn, þá fórust 130-150 sjómenn víða um land).
1697 Skiptapi af Eyrarbakka. 4 menn fórust en 3 lifðu.
1699 Skip Bjarna Árnasonar á Skúmstöðum fórst í brimi.
1706 Skipstapi frá Þorlákshöfn (Elliðahöfn) með 13 mönnum.
1800 11. júní. 7 menn fórust af Óseyrarnesferju vegna ofhleðslu.
1810 Skip Einars Benediktssonar á Hólum fórst í Tunguósi við Stokkseyri með 7 mönnum.
1812 25. janúar. Skip Jóns stromps í Starkaðarhúsum á Stokkseyri fórst í lendingu við Þorlákshöfn með 6 mönnum, en 5 var bjargað.
1815 30. mars fórst skip Jóns Jónssonar á Ásgautsstöðum með 13 mönnum.
1820 Skip af Þorlákshöfn fórst með 4 mönnum.
1822 24.apríl. Fórst skip af þorlákshöfn með 4 mönnum. 8 bjargað.
1823 6. júní. Frá kumbaravogi drukkna 3 menn á sjó.
1824 2. ágúst. Drukknar Jón Guðmundsson í Eyvakoti.
1826 3. júní. Róðraskip fórst af Eyrarbakka. 4 menn drukkna.(m.a. Rafnkell Hannesson á Litla-hrauni og vinnumaður þar Guðmundur Jónsson)
1828 8. apríl. Á Stokkseyrarsundi fórst róðraskip Jóns Jónssonar á Gamla-Hrauni með 10 mönnum. (Þ.a.m. var Ingimundur Grímsson frá Háeyri og Stefán Jónsson á Stóra-Hrauni).
1828 5. maí. Fórst af Stokkseyri róðraskip Bjarna Einarssonar frá Byggðarhorni með 10 mönnum. (Krístín Brandsdóttir frá Roðgúl var á meðal þeirra).
1840 25. apríl. Skip fórst af Þorlákshöfn með 15 mönnum. (Tólfæringur)
1846 27. febrúar. Fórst bátur frá Eyrarbakka með 6 mönnum. ( Hafliði og Steingrímur Kolbeinssynir þar á meðal).
1852 18. maí. Á Stokkseyrarsundi fórst skip Jóhanns Bergssonar frá Stokkseyri með 4 mönnum.
1861 10. júní. Fórst á báti frá Stokkseyri, Jón Sigurðsson í Efra-Seli.
1863 20. mars. Skip Tyrfings Snorrasonar fórst á Stokkseyrarsundi með allri áhöfn 13 manns, allt Stokkseyringar.
1870 13. apríl Bátur Þorleifs Kolbeinssonar á Háeyri fórst með 6 mönnum. ( Formaður í afleysingu var Sveinn Árnason háseti).
1874 14. september. Drukknuðu 2 menn af Stokkseyri.
1881 26. mars. Bátur Ísleifs Vernharðssonar fórst við Stokkseyri með 5 mönnum, en Ísleifur komst af.
1881 28. maí. Tvo menn tók út af róðrabáti frá Stokkseyri.
1883 9.mars. Skip Sigurðar Gamalielssonar í Eyvakoti fórst á Einarshafnarsundi með 3 mönnum, en 7 var bjargað. (Formaðurinn Sigurður, Þorkell bóndi Pétursson í Eyvakoti, Gunnar Bjarnason bóndi á Skúmstöðum drukknuðu og í sama veðri bjargaðist áhöfn Þorkells í Óseyrarnesi um borð í franska skútu).
1886 21. apríl. Fórst áttæringur Sæmundar Bárðarssonar í Garðbæ með 10 mönnum á Rifsósi. ( Ásamt formanni voru m.a. Skaftfellingarnir Sigurður Árnason á Borgarfelli, Sigurður Ingimundarsson Efri-Ey o.fl. þaðan).
1887 24. febrúar. Bátur Bjarna Pálssonar í Götu á Stokkseyri fórst í lendingu í Þorlákshöfn með allri áhöfn, 6 mönnum. ( Þ.á.m. var Halldór Álfsson frá Bár. Bjarni var organisti í Stokkseyrarkirkju).
1886 21. apríl. Sæmundur Bárðarsson á Eyrarbakka fórst af áttæring við 10.mann í lendingu. Skipið átti Siggeir Torfason.
1890 12. apríl. Á Eyrarbakka fórust 2 menn af skipi í lendingu af Rifsósi, en 8 var bjargað.
1891 25. mars. Fórst skip Sigurðar Grímssonar (meðhjálpara, frá Borg í Hraunshverfi) við brimboða á Músarsundi við Stokkseyri með allri áhöfn, 9 mönnum. (Stokkseyrarformenn treystust ekki til að reyna björgun og fengu átölur fyrir).
1892 7. nóvember. Skipstapi á Stokkseyri 1 maður fórst, en 7 bjargað.
1894 7. apríl Báti Einars Árnasonar í Þórðarkoti hlekktist á við Eyrarbakka og fórust 3, en Magnús Magnússon í Túni bjargaði 7 mönnum. (Sigurður Árnason í Mörk var meðal þeirra sem fórust)
1894 11. apríl. Fórst bátur Páls Andréssonar með 2 mönnum, en öðrum bjargað. (Ásamt formanninum drukknaði Jón Rangvellingur).
1896 Bárður Diðriksson formaður á Stokkseyri fórst á kænu inn af Stokkseyrarsundi.
1897 20. mars. Skip Torfa Nikulássonar í Söndu á Stokkseyri fórst með 9 mönnum.
1897. 23. mars. Halldór Magnússon frá Hrauni varð undir skipi við sjósetningu og lést.
1898 19.ágúst Fórust af Eyrarbakka 2 menn á sjó, en 1 bjargað. (Hann dó 18 dögum síðar af meiðslum).
1899 4. desember. Skip Þorkells Magnússonar af Stokkseyri barst á boðann “Skjótur” og fórust 2 menn, en 7 bjargað.
1908 2.apríl. Fiskibáti Ingvars Karlssonar í Hvíld hvolfdi á Stokkseyrarsundi og fórust 8 menn, en Jón Sturlaugsson bjargaði 1 manni.
1909 30. apríl. Bátur á leið frá Þorlákshöfn til Stokkseyrar strandaði á skeri við Hraunsós undan Hraunshverfi og fórust 2 piltar. (Hinnrik Sigurðsson í Ranakoti og Andrés Jónsson í Nýjabæ stk. en Tómas Vigfússon í Götuhúsum Eb. var meðal þeirra sem bjargað var).
1912 25. maí. Lík rak á Skúmstaðafjöru og var það óþekkjanlegt.
1912 8. apríl. Jón Sveinsson á Stokkseyri féll útbyrðis af báti og drukknaði.
1916 8.apríl. Maður féll útbyris af “Vilborgu” frá Stokkseyri og drukknaði. (Jón Sveinsson í Aðalsteini, en bátinn átti Jón Sturlaugsson).
1917 Kristinn Þórarinsson í Naustakoti féll útbyrðis af vélbáti og drukknaði.
1917 3. febrúar. Vélbáturinn “Suðri” frá Stokkseyri fórst með 4 mönnum. (Filippus Stefánsson kaupm. Guðbergur Grímsson á Strönd, Gunnar Gunnarsson og Þórður Pálsson).
1917. 8. nóvember. Bakkabátur fórst við Hafnir, en mannbjörg varð.
1919 5. febrúar. Tómas Þórðarsson frá Sumarliðabæ í Holtum varð undir báti við sjósetningu og lést.
1920 6. apríl. Í lendingu á Eyrarbakka drukknuðu 2 menn af litlum báti, en 1 bjargaðist á sundi. (Pétur Hansson á Blómsturvöllum og oddur í Sölkutóft, en Jóhann Bjarnason formaður var sá sem bjargaði sér á sundi).
1922 Í mars. Tveir menn fórust af báti í brimgarðinum á Eb. (Þórarinn Jónsson hét annar þeirra).
1922 21. mars. Einn maður drukknar á Eyrarbakka.
1922 17.apríl. Vélbáturinn “Atli” fórst á Stokkseyrarsundi með 7 mönnum. (Bátinn átti Bjarni Sturlaugsson í Starkaðarhúsum og missti Jónína Helgadóttir í Eystri-Móhúsum mann sinn í sjóinn í annað sinn).
1927 5. apríl. Vélbáturinn “Sæfari” fórst á Bússusundi með allri áhöfn 8 mönnum. (Formaður var Guðfinnur Þórarinsson á Eyri)
1928 17. mars. Tveir menn féllu útbyrðis af bát frá Stokkseyri og drukknuðu. (Gísli Eyjólfsson og Magnús Karlsson).
1939 (1938?)Vélbátnum Ingu hvolfdi á Stokkseyrarsundi og 1 maður fórst, en 4 bjargað.(Bátinn átti guðni Eyjólfsson í Björgvin)
1970 18. janúar. Þrír skipstjórar frá Stokkseyri fórust með litlum árabát á Stokkseyrarsundi er þeir ætluðu að vitja bauju. Fjórði maður bjargaðist. (Árelíus Óskarsson, Geir Jónsson, Jósep Zophoniasson, en Tómas Karlsson komst af).
1976 3. mars. M/b Hafrún ÁR 28 frá Eyrarbakka fórst út af Reykjanesi með allri áhöfn 8 manns og þar af ein kona. (Valdimar Eiðsson skipstjóri, Ágúst Ólafsson, Haraldur Jónsson, Guðmundur S Sigursteinsson, Júlíus Stefánsson, Ingibjörg Guðlaugsdóttir, Þórður Þórisson, Jakop Zopóníusson).
1981 20.mars. Vélbáturinn “Þerna” ÁR 22 hvolfdi við Stokkseyri með þrem mönnum. Komst einn á kjöl og var bjargað. ( Þorsteinn Björgólfsson skipstjóri, Viðir Þór Sigurðsson, en Gunnsteinn Sigurðsson komst á kjöl).
1984 7. september. Fórst M/b Bakkavík ár 100 á Eyrarbakka með tveim bræðrum, en þriðji bróðirinn komst af. (Þórður og Sigfús Markússynir. Vigfús komst af).

Ábúendur jarða á Eyrarbakka

2011-03-19T00:48:00.002Z

Nes, Ferjunes, Óseyrarnes.
Loptur Gunnarsson og oddný Þorsteinsdóttir fyrir 1600.
Jón Þorbjörnsson ferjumaður 1636
Magnús Arnórsson 1663
Eydís Halldórsdóttir ekkja Magnúsar 1681 og Þorsteinn Guðmundsson.
Guðmundur Finnbogason stórbóndi til 1731
Jón ferjumaður Álfsson frá Mundakoti og Margrét Guðmundsdóttir Finnbogasonar 1735.
Jón Gissurarson og Þuríður Bjarnadóttir til 1735.
Jón Þorláksson frá Hrauni til 1750.
Helgi einbúi Ólafsson til 1756.
Bjarni Pálsson til 1757.
Jón Ketilsson frá Hraungerði og Halldóra Jónsdóttir til 1773.
Jón Klemensson hreppstjóri 1773.
Hannes Jónsson Klemenssonar og Guðný Nikulásardóttir til 1782.
Ólafur Jónsson Klemenssonar og Ólöf Gísladóttir til 1789.
Gunnar Þórðarson 1785.
Gunnar Gamalíelson frá Stokkseyri til 1791.
Lars Kristiensen verslunarþjónn til 1794. Keypti jörðina 1788.
Inger Margrét Pétursdóttir ekkja Lars til 1795, seldi jörðina upp í skuld.
Jón Snorrason hreppstjóri til 1801. Keypti Nes og Drepstokk. (Refstokk) 1795.
Símon Eyjólfsonar sterka til 1804.
Sveinbjörn Egilsson 1804.
Bjarni Bjarnason hreppstjóri 1807.
Árni Þorvaldsson hreppstjóri 1809.
Marteinn Vigfússon til 1818.
Jón formaður Símonarsson Eyjólfssonar sterka og Guðrún Snorradóttir til 1831.
Guðmunndur hreppstjórasonur Jónsson og Margrét ekkja Haganesdóttir beykis til 1843.
Jón hreppstjórasonur Jónsson og s.k. Guðrún Guðmundsdóttir til 1860. (Guðrún lét hún gera afar vandaða jarðbaðstofu í Nesi, þiljaða með fjalagólfi og glergluggum. Nes þá tvíbýlt)
Bjarni Hannesson til 1870. Álfur Jónsson 1855.
Þorkell Jónsson og Sigríður Jónsdóttur ríka til 1892. Grímur í Nesi Gíslason og Elín Bjarnadóttir hreppstjóra til 1896. Grímur var stórbóndi og formaður í Þorlákshöfn. Byggði hann timburhús á jörðinni 1890. Voru þeir sambýlingar Þorkell og Grímur taldir ríkastir í hreppnum, en þeir áttu samanlagt yfir 200 fjár.
Þorkell Þorkellssonar í Nesi og Sigríður Grímsdóttir í Nesi 1896. Páll Grímssonar í Nesi til 1898.
Gísli Gíslason silfursmiður og fv. landpóstur og Margrét Sigurðardóttir til 1906.
Eiríkur Jónsson frá Hlíð í Skaptártungu og Margrét Siguðardóttir, (nafna og systir konu Gísla.) til 1906.
Guðmundur Guðmundsson og Jónína Jónsdóttir til 1909, þá einbýlt í Nesi.
Vilhjálmur Gíslason og Guðbjörg Jónsdóttir til 1919. (Vilhjálmur var frá Stóra Hofi á Rángárvöllum)
Ísleifur Bergsteinsson og Guðný Sigurðardóttir til 1924. (Komu úr Krísuvík)
Sigfús Vigfússon og Gróa Gestsdóttir til 1925.
Guðni Jónsson og Margrét Brynjólfsdóttir til 1931 og voru þau síðustu ábúendur að Nesi.
Nes var reisulegur bær sem beið þess hlutskiptis að verða rifinn.

Drepstokkur
Herjólfur Bárðarsson landnámsmaður og Þorgerður 985. Hélt síðan til Grænlands. Sonur þeirra Bjarni sæfari var sá sem fann Ameríku fyrstur norænna manna. Ekki er vitað um næstu ábúendur.
Jörundur bóndi um 1200 en síðan er ekkert vitað af ábúendum um tíma.
Brynjólfur Sveinbjörnsson 1635.
Þórður Hallsson 1681. (Hét þá Refstokkur)
Magnús Guðmundsson og Katrín Þorsteinsdóttir til 1704. (Hét þá Rekstokkur) barn þeirra Auðbjörg 2ja ára druknaði i Ósnum 1704.
Guðmundur Finnbogason og Ástríður Erlendsdóttir til 1730. (voru áður í Nesi)
Ástríður ekkja Erlendsdóttir 1735 eða lengur.
Páll Þórðarsson og Svanhildur Bjarnadóttir 1735- 1747, talin ráðsmaður Ástríðar.
Svanhildur ekkja til 1749.
Þorvaldur hreppstjóri Bergsson hreppstjóra í Brattholti og Svanhildur Bjarnadóttir áðurnefnd, til 1773
Þórður Pálsson Svanhildarson og Guðlaug Jónsdóttir til1799. Drepstokkur fór illa í Básendaflóðinu 1799 og var jörðin þá sameinuð Nesi.

Einarshöfn
Ekkert er vitað um ábúendur fram á 16.öld.
Arnór Eyjólfsson í Arnarbæli hafði afnot af jörðinni 1547 þá undir biskupsstól.
Jörðin fór illa í stóraflóði 1653 og voru bæir og verslunarhús flutt á Skúmstaðahorn þar sem byggð fer fljótt í einn hrærigraut. (þ.e. þorp)
Erlendur Halldórsson og Margrét Sigurðardóttir 1667 í Einarshöfn eystri.
Jón Ormsson 1/3 1681. Kári Jónsson og Jón Kárason 1/3 til 1684.
Eftir 1703 eru þrír ábúendur í Einarshöfn.
I. Sigurður Jónsson og Ingunn Brynjólfsdóttir. II. Steinun Guðmundsdóttir ekkja J.K. III. Óttar Jónsson og Guðrún Þorsteinsdóttir.
Klemens skipasmiður Jónsson frá V-Íragerði og Guðný Jónsdóttir til 1747.
Guðný jónsdóttir ekkja K.J. til 1750.
Felix hreppstjóri Klemensson til 1775. varð gjaldþrota.
Jens Lassen kaupmaður til 1769.
Þórólfur Ingimundarsson til 1786. Vigfús Álfsson, Þórunn Bjarnadóttir, Þóra Simonardóttir á sama tíma.
Diðrik Kristján Petersen kaupmaður 1793.
Gunnar Gamalíelson í Nesi talinn hafa ábúð um tíma.
Jón Gunnarsson Gamalielssonar og Guðrún Gísladóttir til 1839.
Bjarni Guðmundsson um 1817.
Lambert Lambertsen verslunarstjóri og Birgitta María Guðmundsdóttir til 1847.
Guðmundur Sigurðsson og Guðríður Bjarnadóttir um 1827.
Birgitta María Guðmundsdóttir (þá ekkja) til 1857.
Einar Jónsson og Guðríður Bjarnadóttir fyrrnefnds Guðmundssonar til 1834.
Benedikt Bjarnason til 1834. Búið var selt.
Jón Jónsson og Þórunn Jónsdóttir til 1848.
Gísli Jónsson og Ragnheiður ljósmóðir Benediktsdóttir til 1862.
Guðmundur Steinsson og Guðríður Þórðardóttir til 1862.
Ormur smiður Helgason og Sesselja Nikulásdóttir til 1855.
Jón Magnússon og Guðrún Þorsteinsdóttir um 1840.
Teitur lóðs Helgason Ólafssonar og Sigríður Sigurðardóttir frá Hrauni Ölfusi til 1869.
Peter Duus verslunarstjóri til 1849.
Björn Jónsson prestur og Sólveig Markúsdóttir 1859-1866) (Prestshúsið)
Ólafur lóðs Teitsson og Sigríður Hannesdóttir frá Litlu Háeyri til 1891.
Gísli Jónsson gamli 1887. Búið var selt eftir hans dag. Jón Jónsson formaður á Stokkseyri fékk þá ábúðarleyfi.
Gestur Ormsson smiðs Helgasonar og Sesselja Illugadóttir til 1901.
Jakop Jónsson og Ragnheiður Jónsdóttir til 1931. (Þau byggðu Jakopsbæinn, en þar var áður lítið eldhús sem þau keyptu af Lefoliiverslun á 7 krónur.) Jón Jakopsson og Jakopína Jakopsdóttir eftir þau.
Steinn skipasmiður Guðmundsson og Sólveig Árnadóttir til 1917 (Þau byggðu Steinsbæ við hlið eldri samnefns bæjar). Guðmundur Steinsson eftir hann.
Þá hafði Landsbankinn eignast jörðina alla og leigði út parta og síðan Eyrarbakkahreppur.

Skúmstaðir
Ekki er vitað um ábúendur fyrr en á 16. öld þegar Skálholtsstóll yfirtók jörðina, en byggð hefur verið þar frá ómunatíð.
Oddur Grímsson og Gyðríður Gestsdóttir um 1540. (Magnús Sveinbjörnsson samtímis)
Þórður Ormsson 1616-1617.
Jón Guðnýjarson (Guðný dóttir hans) 1621.
Sveinbjörn Geirmundsson og Ingunn Gísladóttir til1635. (Ingunn var áður í tygjum við Kvæða-Eyjólf. Sveinbjörn leyfði flutning Einarshafnarbæja á Skúmstaði.)
Ormur Jónsson og Guðrún Sveinbjarnardóttir til 1665. (á hálfri jörðinni)
Árni Pálsson og Ásta Sigurðardóttir til 1678. Árni naut vinfengis við Skálholtsbiskupa þá Brynjólf og þórð og hafði umboð þeirra fyrir öllum reka á Eyrarbakka og víðar.
Bjarni Árnason og Valgerður Eyjólfsdóttir til 1704. Bjarni var einnig í vinfengi við þá biskupa Brynjólf og þórð og hlaut mikil völd.
Gottskálk Oddson var þar einnig um 1681 og hafði þar byggingaleyfi.
Jón Ormsson og Guðrúnar og Ástríður Snorradóttir á svipuðum tíma.
Ástríður Snorradóttir ekkja til 1688. (Þá ráðstafar biskup hennar parti.)
Sigurður lóðs Jónsson fékk byggingabréf á Skúmstöðum þetta ár.
Guðmundur Lafranzson og Guðrún Eyjólfsdóttir um 1703. (hjá Garðinum-hjáleiga) Þá eru í Skúmstaðaþorpinu 30 kýr. (Háeyrarhverfi 41 kýr á sama tíma)
Valgerður Eyjólfsdóttir ekkja til 1714. (afsalar þá ábúð til Bjarna Jónssonar)
Bjarni Jónsson og Þórdís Snorradóttir til 1747.
Tómas smiður Þorsteinsson og Þórdís Bjarnadóttir um 1754, en þá verður hún ekkja. (Tómas gerði út áttæring og hús hans þóttu í meira lagi.)
Magnús hreppstjóri Bjarnason Jónssonar til 1781. Hann hafði 11 hjáleigumenn, 13 húsmenn, en undir hans stjórn samtals 153 menn.(59 á Skúmstöðum, 8 í Einarshöfn og 85 á Háeyri)
(Á árunum 1748-1773 höfði nokkrir afnot af jarðarpörtum:
Sigríður Álfsdóttir, Filippus Þorsteinsson, Sigurður Þorsteinsson, Jens Lassen kaupmaður Húsinu, Brynjólfur Klemensson, Símon Eyjólfssonar sterka, Haagen verslunarmaður.)
Húsið: D.KR. Petersen kaupmaður 1788-1795 eða lengur. (Hann hafði tvo róðrabáta og 20 manns í heimili, og talsvert bú.)
Haagen Möller beykir og Hallgerður Jónsdóttir til 1804. (Þau missi nær aleiguna í flóðinu mikla 1799) Gunnar Jónsson er á Skúmstöðum samtímis.
Kristján Berger verslunarþjónn og Jarþrúður Magnúsdóttir samtímis.(og síðar í Garðinum)
Jón lóðs Bjarnason frá 1793. (Byggði laglegan bæ á Skúmstöðum)
Bjarni hreppstjóri Jónssonar lóðs til 1804 ásamt Kristjáni Berger og Haagen Möller.
Húsið : Einar Hannsen kaupmaður til 1817. (talinn ríkastur Eyrbakkinga 1798)
Maddama Pedersen 1815.
Húsið: Níls Lambertsen kaupmaður og Birgitta Guðmundsdóttir til 1822 (hafði talsvert bú. 1 mann á Skúmstöðum, 5 kýr, 159 fjár, og 13 hross. Að auki 4 róðraskip átta og tíuæringa og 2 báta fjögra og sex æringa) Kálgarður var, eins og við flesta bæi og hús. (Ekki þótti Nils vel liðinn.)
Fr. Kr. Hólm verslunarþjónn til 1819.
Birgitta Guðmundsdóttir ekkja á Skúmstöðum til 1827.
Filippus Þorkellsson og Guðný Teitsdóttir til 1855.
Ólafur Nikulásson og Ingibjörg (laundóttir Sveins Sigurðarsonar verslunarstjóra) til 1847
Þorleifur Kolbeinsson 1826, síðar Háeyri.
Erlendur Jónsson húsmaður og Guðrún Guðmundsdóttir 1829.
Teitur lóðs Helgason og Sigríður Sigurðardóttir 1826-1834, einnig í Einarshöfn.
Sigurður sakamaður Jónsson 1838. (Bú hans stórt og mikið gert upptækt.)
Húsið: Lambert kaupmaður Lambertsson kaupmanns um 1833. (10 manns í heimili og talsvert bú í Garðinum, sem var hluti af Skúmstaðatorfunni)
Sigurður Sívertsen verslunarstjóri á svipuðum tíma. (var einnig með stórt bú í Garðinum)
Þá voru einnig með jarðaafnot, Oddur Halldórsson og Einar Loftsson,
Vigfús Helgason og Sigríður eldri Brynjólfsdóttir til 1867.
Oddur Snorrason frá Gaulverjabæ og bústýra Soffía Friðfinnsdóttir 1846.
Jón Jónsson frá Vindheimum Ölf. og Guðrún Jónsdóttir 1844-1871. (kv. síðar Guðríði ekkju Bjarnadóttur frá Háeyri) Lítið bú.
Jón Jónsson frá Stk. og Ragnheiður Vernharðsdóttir til 1871. Lítið bú.
Brynjólfur Bjarnason og Sigríður Eiríksdóttir prestsekkja um 1857.
Teitur Teitssonar í Einarshöfn Helgasonar og Hólmfríður Vernharðsdóttir um 1866 og síðar í Einarshöfn. Fóru til Ameríku 1873.
Sigríður Brynjólfsdóttir ekkja Vigfúsar um 1873.
Gísli Einarsson frá Hólum og Guðný Jónsdóttir um 1869.
Jón Ormssonar í Einarshöfn til 1879. (forfaðir Norðurkots-fólksinns)
Jón snikkari Þórhallsson frá Vogsósum og þórunn Gísladóttir um 1870, þó ekki talinn hafa ábúð.
Magnús lóðs Ormssonar í Einarshöfn og Gróa Jónsdóttir um 1871.
Jón Stefánsson og Sigríður Vigfúsdóttir til 1875.
Húsið: Guðmundur Thorgrímsson verslunarstjóri. Hélt Skúmstaði alla til 1897.
Húsið: Pétur Níelsen, verslunarstjóri hélt Skúmstaði til 1910.
J.A. Lefolii stórkaupmaður telst skrifaður fyrir Skúmstaða og Einarshafnarjörðum 1911. en er ekki búandi hér.
Húsið: Jens D Nielsen verslunarstjóri til 1919.
Guðmundur Guðmundsson kaupfélagsstjóri og Ragnheiður Björgvnsdóttir 1926 í Garði.
Þorleifur þingmaður Guðmundsson frá Háeyri og Hansína Sigurðardóttir í Garði til 1930. Þá voru Skúmstaðir komnir undir landsbankann.
Jón Íshúsvörður Stefánsson og Hansína Jóhannsdóttir nutu einhvers afraksturs af landinu í tíð Kaupfélags Árnesinga. Jörðin féll síðan undir Eyrarbakkahrepp.

Háeyri
Háeyri er ekki talin til landnámsjarða en löngum bændaeign a.m.k fyrir 1200. Ábúð er þó óþekkt fram undir miðja 16. öld. En um jörðina deildu konungur og Ögmundur biskup fyrir 1540. Líklegt þykir að Gissur biskup hafi haft ítök á Háeyri skamma hríð um 1545.
Eyjólfur sýslumaður á Dal á jörðina 1558 og gefur hana til arfs handa Ísleifi syni sínum.
Jón ríki Vigfússon sýslumaður í Rángárvallasýslu á jörðina á 17. öld og síðan dóttir hans Hólmfríður, er hún gefur manni sínum sr. Sigurði officialis Oddsyni biskup og gengur síðan að erfðum til Sigurðar Oddsonar, þá ekkju hans Sigríðar Hákonardóttur 1708, þá sonar þeirra Odds lögmanns er varð að láta jörðina upp í sáttagjörð til Fuhrmanns amtmanns vegna mála sem urðu á milli Odds og Guðmundar ríka í Brokey sem arfleiddi amtmann að öllu sínu jarðargóssi.
Sigurður Sigurðarson landsþingsskrifari og jarðagósseri á jörðina 1780 og erfist hún til Jórunnar dóttur hans, þá hennar son sr. Sigurður Thorarensen í Hraungerði og er þá seld Þorleifi Kolbeinssyni ríka 1865 að hálfu, en hinn hlutann kaupir Þorleifur af Höllu ekkju Sigurðar Sívertsens á Stóra-Hrauni 1872. Þá erfist jörðin til Sigríðar Þorleifsdóttur (og Guðmundur Ísleifssonar manns hennar). Þegar Ísleifi þraut fé vegna verslunaróhappa var jörðin seld á uppboði 1893 og var sleginn Jóni Sveinbjörnssyni bónda á Bíldsfelli og frátekinn túnblettur sleginn sr. Ólafi Helgasyni á Stóra-Hrauni. Jörðin varð síðan ríkiseign og féll svo undir Eyrarbakkahrepp.

Ábúendur:
Geirmundur Jónsson með ábúðarleyfi 1573.
Filippus launssonur Teits Björnssonar prófasts og Kristín Guðmundsdóttir 1618-1627.
Rannveig (mjóva) Jónsdóttir sýslumanns til 1654. Nafntoguð, stundaði útgerð áttærings frá Eyrarbakka og hálft skip átti í Þorlákshöfn. Rannveig var aldrei við karlmann kennd. Spónnýtt skip hennar áttæringur fórst á Eyrarbakka í jómfrúarferð 2. febrúar 1653 með allri áhöfn 9 menn og urðu þá 20 börn föðurlaus. Rannveig lést næsta vetur og gekk arfur til systra hennar.
Benedikt Þorleifsson og Halldóra Sæmundsdóttir? (1654 Líklega)
Þorsteinn Eyjólfsson og sk. Svanhildur Sigurðardóttir til 1708. og Svanhildur ekkja til 1729.
Símon Björnsson 1730, þá í Simbakoti.
Snorri hreppstjóri Jónsson til 1759. Snorri var einnig höndlari með tóbak og vín og þótti okra.
Vernharður Jónsson 1750 til 1799. (Líklega part.)
Jón Jónsson og Svanhildur Jónsdóttir 1755 til 1789 (Líklega part.)
Magnús Bjarnason 1767 (Líklega part) Síðar á Hrauni.
Gunnar Gamalielsson 1785. (Einnig í Einarshöfn og Nesi)
Árni hreppstjóri Gamalielsson og Jón Gamalielsson til 1799.
Þorkell Jónsson skipasmiður og Valgerður Aradóttir frá Naustakoti til 1812. (Þorkell var áður í Simbakoti og síðar á Gamla Hrauni.)
Kristján Berger og Jarþrúður Magnúsdóttir til 1822. (Háeyri þá í eigu Jórunnar Sigurðardóttur, en Guðmundur Ögmundsson verslunarstjóri var umboðsmaður hennar)
Guðmundur Jónsson og Guðríður Bjarnadóttir til 1826. (Líklega ráðsmaður Jarþrúðar ekkju)
Guttormur Magnússon og Guðríður Jónsdóttir til 1838. (Líklega ráðsmaður Jarþrúðar ekkju í fyrstu, en hún dó 1834.)
Eyjólfur Björnsson hreppstjóri og Sigríður Jónsdóttir Kambránsmanns Geirmundssonar til 1840. (Eyjólfur flutti síðar að Hrauni í Ölfusi og var formaður í Þorlákshöfn. Þar var hann ekki við eina fjölina feldur og kom þar Málfríður Þórhallsdóttir við sögu.)
Gísli Björnsson hreppstjóri 1840.
Þorleifur ríki Kolbeinsson bóndi, kaupmaður, hreppstjóri og dannebromaður og Sigríður Jónsdóttir rokkasmiðs til 1875. (Fyrri kona Þorleifs var Guðleif Árnadóttir, en síðasta var Elín Þorsteinsdóttir frá Simbakoti. Jörðina keypti Þorleifur)
Guðmundur Ísleifsson hreppstjóri, kaupmaður og formaður og Sigríður Þorleifsdóttir til 1931.
Jörðin fellur síðan undir Eyrarbakkahrepp.

Stóra-Hraun (tilheyrði áður Framnesi, þá síðar hét Hraun)
Oddur Grímsson 1546-1562
Oddur Oddson lögréttumaður til 1581
Þórhallur Oddson um 1600
Katrín á Hrauni Þormóðsdóttir til 1656. (Maður hennar var Magnús Gíslason en hún talinn ekkja)
Benedikt Þorleifsson til 1681. (Þá Stóljörð Skálholts)
Helga Benediktsdóttir til 1708 (Maður hennar var sr.Þorlákur Bjarnason að Sokkseyri en hún hér ekkja)
Þorlákur lögréttumaður Bergsson (bróðurbarn Helgu) og Guðný Þórðardóttir til 1707.
Sigurður Bergsson, bróðir Þorláks á sama tíma. Guðný þá ekkja til 1712.
Brynjólfur Þórðarson lögréttumaður og Guðný Þórðardóttir til 1730 (Síðari maður hennar)
Jón Þorláksson Bergsonar til 1735.
Magnús Þórðarson (Hjáleigumaður) og Ingveldur Bjarnadóttir til 1755.
Brynjólfur sýslumaður Sigurðsson og Ingibjörg Einarsdóttir 1740 til 1746. Ekki er víst að þau hafi setið mikið á jörðinni á þessum árum, en hjáleigjendur líklega haft samtíða, þá Filippus Gunnlaugsson, Björn Pálsson og Þorsteinn Pétursson.
Þórður Gunnarsson og Guðríður Pétursdóttir 1759 til 1773.
Steindór Finnsson biskups og Guðríður Gísladóttir til 1780.
Upp úr aldamótunum 1800 urðu til margar hjáleigur á jörðinni og ekki hægt að henda reiður á hverjir sátu á höfuðbóli og hverjir í hjáleigum þessa öld.
(Magnús Bjarnason og Halla Filippusdóttir til 1815. Keyptu jörðina 1788, en sátu þar fyrst til 1801 og svo tvö síðustu árin. Annars á Ásgautsstöðum. Magnús seldi Gamlahraun frá jörðinni ásamt Salthóli 1807. Afgangi jarðarinnar var síðan skipt milli erfingja 1815 og var seinni konu Magnúsar, Þóru Magnúsdóttir ánafnað Litla Hrauni, er hún sat til 1818 þá ekkja og seldi síðan kameráðinu- Þórði Guðmundsyni sýslumanni.)
Jón Snorrason 1801 til 1815, líklega hjáleigjandi. (Síðar á Ásgautsstöðum.)
Þórður Thorlacius sýslumaður 1813 til 1819. Líklega aðeins á hluta jarðarinnar.
Kristófer Jónsson 1818 til 1822. Líklega hjáleigjandi
Þuríður formaður Einarsdóttir frá stéttum 1821, líklega þar í rúmt ár í Kristofersbæ. (Fyrr í Götu og síðar í Grímsfjósum og víðar)
Jón Kambránsmaður Geirmundsson til 1823 (eitt ár í Kristofersbæ) Hann stundaði áður verslun í Noðurkoti sem nefnd var “Skánkaveldi” (Seldi reyktar hrossalappir)
Stefán Jónsson sjómaður og Hildur Magnúsdóttir garðyrkjukona frá 1823 til 1832. (Hildur þá ekkja, líklega hjáleigendur)
Jón drejari Jónssonar sýslumanns og Steinun Arngrímsdóttir 1831 (Líklega hjáleigjendur)
Jón Bjarnason 1832 (tók við af Hildi og var í eitt ár)
Þorleifur Kolbeinsson 1833 til 1841 (Læíklega hjáleigjandi, var síðar á Háeyri)
Eiríkur Guðmundsson samtíða Þorleifi.
Sigurður stútendt Sívertsen og Halla Jónsdóttir 1841 til 1864 (Halla var áður kona Jóns Kambránsmanns Geirmundssonar)
Kristján Jónsson og Salgerður Einarsdóttir (Systir Þuríðar formanns) 1844 (eitt ár og líklega hjáleigjendur)
Bjarni Magnússon og Guðbjörg Jónsdóttir kambránsmanns Geirmundssonar 1848 til 1857.
Þórarinn Árnason jarðyrkjumaður og Ingunn Magnúsdóttir alþingismanns Andréssonar 1864 til 1866. (Var þá jarðbaðstofan á Stóra hrauni endurbætt veglega.) Og Ingunn ekkja til 1868.(Ingunn flutti síðan til Reykjavíkur og hafði umsjá með geðsjúkling á heimili sínu (Jón Blöndal) sem læknaðist í vistinni, lærði trésmíði og flutti svo til Ameríku.)
Ari Símonarson frá Gamla Hrauni 1868 til 1890.
Gísli Gíslason hreppstjóri og Halldóra Jónsdóttir 1868-1893.
sr. Ólafur Helgason og Krístín Ísleifsdóttir frá Keldum. 1893 til 1904.
Krístín ekkja Ísleifsdóttir og sr. Gísli Skúlason til 1910. Síðan þar í nafni Gísla til 1915 er þau sleppa ábúðinni, en hafa búsetu þar til þau flytja í “Prestshúsið” í Einarshafnarhverfi 1938.
Árni Tómasson og Magnea Einarsdóttir til 1920.
Hálfdán Ólafsonar prests Helgasonar til 1928.
Þá verður jörðin ríkiseign og fellur undir fangelsið Litla-Hraun.

Eyrarbakka annáll

2011-03-18T23:57:00.005Z

"Á suðurströnd Íslands þar sem brimið svarrar og tröllauknar úthafsöldur Atlantshafsins teygja hvítfextan fald sinn á hrollköldum haustdögum, standa sjávarþorpin Eyrarbakki og Stokkseyri eins og hljóð systkyn hlið við hlið". Þessi orð voru sögð fyrir löngu en eru sígild fyrir þessi byggðalög sem bygðust saman hlið við hlið allt frá örófi. Þau gátu af sér garpa til sjós og lands hlaðna dugnaði, þrautseigju og manndómi um ár og aldir í harðri baráttu í gegnum brimsundin fyrir lífsbjörg sinni. Saga þessara byggðarlaga hefur marg oft verið skráð í bókfell af ýmsum ritsnillingum. Hér er stiklað á helstu atburðum úr sögu þorpsins.

Auður djúpúðka er líklega fyrsti landnámsmaðurinn sem kemur að landi á Eyrum, en hún braut skip sitt við ósa Ölfusár um 880, sennilega nærri þar sem Drepstokkur byggðist, en þar eru grjótbakkar fram í sjó.(Ingólfur Arnarson hefur þó sennilega lagt skipi sínu vestan gamla ósafarsins, er hann hafði vetursetu í Ölfusinu.)Landnámsöld: 900-1000 Byggð hefst á Eyrum: Hásteinn Atlason jarl (ca 835-915) (jarls mjóa Hundólfssonar) höfðingi úr Gaulum í Noregi og kona hans Þóra Ölvisdóttir nema land það er þau nefndu Stokkseyri og byggðu þar bæ er nefndur er Traðarholt. þau eignast soninn Ölver ca 900. Vel kann að vera að Ölfusá sé við hann kend. (Áin hét til forna Ölversá. ) Aðrir synir þeirra voru Þórður hinn dofni Atlason í Traðarholti og Atli Hásteinsson höfðingi í Traðarholti. Var þar bú gott .

Hallsteinn (Þorsteinsson) úr Sogni var mágur Hásteins. Hann fær land það sem sem lá milli Hraunsár og Ölfusár og nefnist Eyrarbakki að gjöf og byggir þar bæ í Framnesi. Hans son var Þorsteinn er veginn var að fauskagreftri. Hans son var Þorbjörn er bjó á Framnesi. (Stóð sá bær nokkuð sunnan Gamla Hrauns þar sem nú eru nánast sker) Þetta fólk sem hér hafði tekið sér bólfestu lifðu á þeim bústofni sem það flutti með sér af Noregi en einig voru fiskveiðar talsverð búbót.

Kona Þórðar hins dofna var Þórun Ásgeirsdóttir (921- ???) og meðal barna þeirra var Þorgils örrabeinsstjúpur Þórðarson (937-1022 ) er síðar var víð frægur eins og greint er frá í Flóamannasögu.

Fólki fjölgar:
Þorgils giftist Þórey Þorvaldsdóttur frá Odda árið 959 og meðal barna þeirra var þórný Þorgilsdóttir fædd árið 959 en sem kunnugt er var hún skilin eftir í flensu á Hjalla í Ölfusi þegar þorgils hélt til Hafnafjarðar þar sem skip hans var ferðbúið til Grænlandsfarar. (Flóamannasaga). Eftir heimkomu Þorleifs frá Grænlandi giftist hann seinni konu sinni Helgu Þóroddsdóttur ( 960-??? ) frá Hjalla í Ölfusi og tóku þau við búi í Traðarholti. [Í Traðarholti hjá Þorgils orrabeinsstjúpa voru og hænsni-Landnámshænur-; þá er haninn barði hænuna, tók hann af því tilefni til að gefa konu sinni Helgu, er var honum lítt unnandi, bendingu ]. Þeirra börn voru, Þorleifur þorgilsson ( 967-??? ). Þorfinnur Þorgilsson.( 970-???) Jórunn Þorgilsdóttir ( 990-??? .> ) Einar þorgilsson. ( 994-??? ) (Einarshöfn gæti verið nefnd eftir honum) Grímur glömuður Þorgilsson. ( 985-??? ) Illugi Þorgilsson. ( 996-??? ) og þórður þorgilsson.
( ca 999-???)

Herjólfur frá Drepstokki: Um þetta leiti (980) byggði Herjólfur Bárðarsson frændi Ingólfs Arnarssonar bæ sinn austan Ölfusárós hins eldri og nefnir Drepstokk (Dautt tré). En Ingólfur hafði gefið honum land frá Selvogi og út að Ölfusá.
Bærinn stóð nærri þar sem er nú veitingahúsið "Bláa hafið", en aðal ósinn var þá vestan við þann stað. Hentugt skipalagi var þá inn af ósnum við bæ Herjólfs.

Fundur Ameríku.
Hæringur Þorgrímsson Þorgílsbróðir varð héraðhöfðingi meðan Þorgils sigldi utan til Grænlands í miklar raunir sem tók 2-3 ár (Flóamannasaga). Herjólfur á Drepstokki hefur fregn af að Grænland sé vel gott og býr þegar skip sitt til ferðar af landi brott til Grænlands. > Bjarni Herjólfsson farmaður frá Drepstokki var sonur hans og hafði efnast í Noregi en kom heim annað hvert ár til vetursetu hjá föður sínum á Drepstokki, en er hann nú kom heim þetta síðsumar fregnar hann að faðir hans hafi flust til Grænlands og fer hann þegar eftir honum með skip, farm og áhöfn en lendir í villum vegna ókunnleika er verður til þess að hann finnur Ameríku fyrstur vestrænna manna.( 993-996 )

Kristni
1000-1100.
Þorgils örrabeinsstjúpur Þórðarson höfðingi í Traðarholti var án efa meðal þeirra sem fyrstir tóku kristna trú Sunnanlands og af honum eru komnir margir kirkjunar menn. En þeir menn sem hvöttu Íslendinga til kristni voru Gizur Hvíti og Hjalti Skeggjason en þeir sigla frá Vestmannaeyjum til Eyrarbakka á leið sinni til Þingvalla að boða Kristni árið 1000. Ekki fer neinum sögum af ábúendum þeim sem bjuggu á Eyrarbakka á þessum tíma en líklegt má telja að jarðirnar Stórahraun, Háeyri, Skúmstaðir, Einarshöfn og Óseyrarnes hafi þá verið komnar í byggð.

1100-1200
Telja má að á þessum tíma hafi hinn núverandi Ölfusárós myndast þegar hinn eldri sem var mun vestar á móts við svokallaða Miðöldu (sem nú er horfin) þegar kvísl færði sig um 5 km. í núverandi farveg myndaðist Skerðingshólmi og þá var ósinn ekki skipfær lengur. Þar hafa trúlega gætt aukins sand og vikurburðar, e.t.v. frá Heklugosinu mikla árið 1104 og frámrás jökla vegna kólnandi veðurfars og hafa jarðirnar Einarshöfn og Óseyrarnes mátt þola vaxandi ágangs vegna sandfoks á næstu árhundruðum. Þegar Jón Ögmundsson varð biskup á Hólum 1106 lét hann flytja inn timbur frá Noregi í nýja kirkju á Hólum og var viðunum skipað í land á Eyrarbakka. 1118 Gerði illviðri mikið. 1120 Mannfellir mikill um landið. 1172 og 1181 Heyhallæri. 1183 Menn tíndust af hafskipi. 1184 Myrkur um Suðurland. 1187 Skipið af Noregi kom ekki. 1193 Myrkrið mikla.1197 Illviðrin miklu.(1199 Flóðið mikla).

1200-1300 Vísir að kaupstað.
Á þessari öld er Einarshöfn höfn Skálholtsbiskupa og aðal útflutningshöfn Suðurlands og hafa þar komið skip Hákons Noregskonungs eftir að íslendingar sóru honum hollustu sína ( Gamla-Sáttmáli 1262.) Mikið sjávarflóð og skipskaðar urðu árið 1234 og má ætla að útvegsbændur hafi hlotið af því mikið tjón. Orkneyskt far brotnar á Eyrum árið 1200. Frostavetur mikill 1202. (1209 tíndust skipin Hjörva-garpurinn og Þjótargreppurinn). Landskjálftar á Suðurlandi 1211. Noregsskipið kom ekki 1219. (Auðbjarnarskip tínist 1223) Skip af Eyrum tínist í hafi 1224. (1227 Skipstjón Jóns fagra Péturssonar) Vorar seint 1229. Braut 5 skip og fórust 3 af 70 árið 1231-1232. Harðindasumar 1233. Skipbrot varð og flóð mikið 1234. Suðurlandsskjálftar 1240. Skip fórst fyrir sunnan land er sigldi frá Noregi 1251. Sex menn fórust í skipbroti á Eyrum 1252. Braut 3 skip á Eyrum 1256. Harðindasumar 1261. Hallærisvetur og sultur 1284. Vetrarhörkur 1291. Suðurlandsskjálftar 1294.

1300-1400 Suðurlandsskjálftar 1300 og 1308. Hafskip braut á Eyrum, þá nýkomið árið 1306. Þrjú skip lögðu upp af Eyrum, eitt tíndist í hafi, en tvö komust til Suðureyja, rænd þar, annað komst til Noregs með skipshafnir beggja skipa 1332. Tvö norsk kaupskip slitnuðu upp af legunni á Eyrarbakka í vonsku veðri árið 1337 og ráku upp á skeiðið vestan Ölfusár og eiðilögðust, var smíðað eitt skip úr viðjunum á Eyrarbakka og siglt til Noregs. Braut skip á Eyrum 1340. "Lýsubússan" sleit upp í stórsjó og brotnaði í spón 1343. (Ögvaldsbússan fór sömu leið í Grindavík og Hafskip við Háfsanda í sama veðri) "Margrétarbússan" þá ferðbúin braut á Eyrum og tíndist góss eitthvað. ("Bessalanginn" braut fyrir Síðu 1347 og fórust 19. Góss mikið tíndist). Kaupskip sökk við Eyrar í aðkomu 1350. "Þorlákssúðin" ferst í hafi, en áhöfn kemst á báti til Grænlands 1382. Skip sökk á Eyrum 1386. Annað tveggja skipa brotnar á Eyrum 1393.
1400-1500 Svalaskipið fórst fyrir sunnan land 1412, (Skipshöfn Andrésar kolls, hraktist á bátum dögum saman og dóu margir af hungri, kulda og vosbúð, en sumir steyptu sér útbyrðis. Frá Dyrhólaey var róið til bjargar 13 mönnum af "Svalaskipinu", en 4 af þeim dóu fljótlega). Íslandsfar lítiðbraut fyrir sunnan land 1413. Ekki var mikið fært í annála á þessari öld, því innlendir skrifarar flestir dauðir af pestum og öðrum hörmungum sem yfir landið gekk og því engin saga.1500-1600 Einarshöfn telst vera alþjóðahöfn samkvæmt dómum lögréttumanna og sýslumanna um hafnir 1545. Eyrarbakki færist undir danakonung þegar hann nær yfirráðum yfir kirkju og landinu öllu. Hunda og kattapest mikil, lagðist og á hrafna 1544. Mótmælenda trú tekin upp 1550. Í aðkomu forgekk þýskt skip fyrir Refstokki, Fórust 9 en 7 lifðu. Strandar þýskt skip á skeri, en öllu bjargað 1560-1580.

1600-1700 Danakonungur heimilar dönsku verslunarfélagi að setja upp sumarverslunarstað í Einarshöfn 1602. (Einokunarverslunin). Kaupfar, sem fara átti til Eyrarbakka, viltist í þokum árið 1617, komst í hafís og varð fyrir miklum hrakningum, urðu hásetar að slá sel á ísnum sér til matar. Eyrarbakkaskipið fór á sker um hvítasunnu 1647?-1649?og brotnaði, menn og góss björguðust.

Pestir: Mislingar (Dílasótt) gerðu innreið og margir dóu úr veikinni, hún kom með Eyrarbakkaskipi frá kaupmannahöfn árið 1644. þetta var í fyrsta skipti sem veikinar var vart hér á landi.
Flóðið mikla: Sjávarflóð og fárviðri olli stór tjóni á Eyrarbakka í janúar 1653. Þá voru öll hús dönsku verslunarinnar flutt á Skúmstaði. Þau voru áður í landi Einarshafnar og lagðist jörðin þá í eiði af völdum sandburðar ásamt jörðinni Drepstokki. 4. desember 1644 kom mikið veður og skaðaflóð.

Verslun: Hans Nansen fær verslunarleyfi á Eyrarbakka árið 1661 .Hans Nansen flytur vörur til og frá landinu til ýmsra landa með leyfi Konungs 1662 (aðalega hefur það verið ull, tólg og skreið). Umdæmishöftum verslunar var komið á 1684 og máttu íbúar í tilteknum héruðum aðeins versla við ákveðna verslun.
Skipaferðir: Skip kom á Eyrarbakka flest ár. 1617 kom ekkert skip. Lenti í hafvillu og ís. Slógu sel til matar. 1619 komu tvö skip, sem var óvanalegt á þessari öld. 1645 danir í ófriði, en Hollenskt skip kom þó. 1649 Þjófaskip kom, gert upptækt. 1654 skipið tafðist úti af brimi, en í höfn 18. júlí. 1654 Hafnafjörður verður varahöfn fyrir Eyrarbakka. 1656 3 skip hlaðin fiski, var þó fiskur eftir. 1659 Ekkert timbur kom. 1673 skipið kom seint.(6. júlí).

Búskapur:
Stóra-Hraun: Þangað er fluttur bærinn er áður stóð við sjó að Gamla-Hrauni 1657. Þar bjó fyrst Benedikt Þorleifsson Skálholtsráðsmaður.

Mannskaðar: 2. febrúar 1653 fórst áttæringur Rannveigar mjóvu á Háeyri með 9 mönnum. Árið 1685 á Góuþræl fórst teinæringur með 9 mönnum.
Samgöngur: Lögferja var sett á fót í Nesi árið 1693 (Óseyrarnesi) og veitti það Selvogi og Þorlákshöfn aðgang að versluninni á Eyrarbakka.
Tíðarfar: Harðir vetur. Hafísar miklir komu fyrir norðan og austan allt fyrir Eyrarbakka og Vestmannaeyjar árið 1694. Úr ýmsum áttum: Árið 1617 lenti Eyrarbakkaskipið í vistaskorti, og þurftu skipverjar að slá sel á hafís sér til matar. Árið1646 kom hið síðara Eyrarbakkaskip nærri fullt með grenivið frá Gullandi, (Kaupm.h) sem kostaði yfir 300 ríxdali, og ætlað til kirkjubyggingarinnar í Skálholti.

1700-1800
Verslun: Umdæmishöftum verslunar aflétt árið 1732.. Hátt verðlag á timbri í Eyrarbakkaverslun 1751 Tveir hafnsögumenn að störfum á Eyrarbakka þeir Tómas Þorsteinsson og Halli Ólafsson 1752. Útflutningur á Íslenskum hrútum árið1756. Félagsverslun afnumin 1759 -konungsverslun komið á. Timburskortur var oft vandamál eftir miðja öldina þar sem framboð var mun minna en eftirspun. Félagsverslun var svo heimiluð undir lok aldarinnar. Mjölmálið kemur upp-skemt mjöl selt fullu verði. Okurverð á ýmsum vörum um 1770. Árið 1771 var orðin almenn óánægja Árnesinga með verslunina á Eyrarbakka, vöruframboð og verðlag. Árið 1773 komu skipin það seint að menn urðu að sækja vörur til Hafnafjarðar. Konungsverslun-félagsverslun var svo afnumin árið 1774. J. Hojer verður verslunarstjóri Eyrarbakkaverslunar 1783. Didric Christian Petersen verslunarstjóri Eyrarbakkaverslunar 1787. Einokun á verslun var aflétt það ár. Þá kom fríhöndlara-Jagtskipið "Haabet" vorið 1787 frá Björgvin hlaðið kornvöru og brauði til Eyrarbakka og Reykjavíkur. í því voru m. a. 155 tunnur af hörðu rúgbrauði, svokölluðu "svartabrauði". Þetta skip fékk sig fullfermt verkuðum fiski og fór með hann til Björgvinjar. Það voru 433 skp. af flatfiski og 144 skp. af verkuðum saltfiski.- Didrich Chr. Petersen kaupmaður á Eyrarbakka sækir til konungs 1789 um að þurfa ekki að kaupa jörðina Skúmsstaði, þó að verslunarhúsin standi á henni. Árið 1791 missir Petersen verslunarleyfi með Eyrarbakkaverslun vegna gjaldþrots. Meldal amtmaður tekur við en 1793 fær Petersen verslunarleyfi á ný en kemst fljótt í fjárkröggur á nýjan leik,kemst í 500r.d.skuld við kúnna sína og árið 1795 missir Petersen verslunarleyfi Eyrarbakkaverslunar endanlega og Niels Lambertsen tekur við. Skonnorturnar Bedre Tider, Resolutionen og Bosand eru í Eyrarbakkasiglingum á þessum árum.

Skipaferðir: Eyrarbakkaskipið kom flest árin. 1700 Hollensk dugga kom til Þorlákshafnar 26.ágúst. 1706 tvö skip komu. 1707 tvö skip komu, en á því síðara kom "Stórabóla" (pestin). 1711 tvö skip komu, fórust bæði. 1715 -1716 Eyrarbakkaskipið kom seint og varðskip með. 1722 Eyrarbakkaskipið steytti á skeri en bjargaði sér. 1731 "María" skip Jens Jörgensen siglir á Eyrarbakka. 1742 Bakkaskipið slitnar upp af tveim festum. 1743 tvö skip komu, en næstu ár aðalega siglt á Hafnafjörð sem er varahöfn. 1751 Bakkaskip kom og næstu vor á eftir. 1755 meira korn barst vegna Kötlugos. 1761 timburskip kom aukalega en seint. 1763 Bakkaskipið fór um haust, en hraktist til Skotlands og skipverjar rændir. 1765,1767 og 1768 komu tvö skip hvert árið. 1793 og 1795 komu þrjú skip hvert árið. 1780 Bakkaskipið kom í Þorlákshöfn 25.júlí. 1785 "Söndeborg" kom með timbur frá Noregi og 4 spunastokka og hesputré til ókeypis úthlutunar vegna jarðskjálftanna 1784. 1786 "Gertrud Kathine" siglir á Eyrarbakka og tekur einnig saltfisk í Þorlákshöfn og víðar. Bakkaskipin nú tvö "Forellen" og "Rypen" litla, en hún hafði vetursetu. 1788 Húkkortan "Vestmannaöen" kom, en hún hefur komið af og til á Bakkann. Skonortan "Forellen" kom einnig. 1788-1789 Spekulantar farnir að versla í Þorlákshöfn og kom þar "Unge Jakop" frá Björgvin undir stjórn Fisher spekulant. 1795 Skonnorturnar "Betre Tider" og "Resolution" eru nú Bakkaskip. "Bosand" kom líka (Básendaskip).

Búskapur: Nesbærinn á Óseyri fluttur í fimmta sinn undan ábroti Ölfusár 1729 og þá í Refstokkstún (Drepstokk). Eyrar samanstóðu af 19 stórjörðum, 90 smábýlum þurrabúðum og hjáleigum um miðja öldina

Framkvæmdir: Magnús Arason landmælingamaður, mælir höfnina á Eyrarbakka 1721 og telur hættulega, mælir einnig hafnarstæði í Ölfusárósum. Timburkirkja reist á Stokkseyri 1752, Eyrbekkingar áttu kirkjusókn þangað. Viðgerðir á veslunarhúsum standa yfir 1760-1765. Húsið á Eyrarbakka - eitt elsta og merkasta hús landsins, byggt árið 1765 fyrir Eyrarbakkaverslun- Jens Lassen fyrsti vetursetu verslunarstjórinn. Bygging sjóvarnargarða hefst árið 1788.

Slys: Farskip brotnar í fjöru þegar því mistókst að leggjast við festar í vonsku veðri um páska (4.september sama) árið 1700, var mönnum og varningi bjargað. Tvö skip slitna upp 1711, (annað 17. júní og fórust þrír danir og einn íslendingur. Skipið setti upp við Ölfusárós). Eyrarbakkaskip laskast 1714, en var bætt. Danska herskipið Gautaborg (Giötheborg) strandar á Hafnarskeiði vestan Ölfusárósa 7. nóvember árið 1718. "Prins Vilhelm" strandar við Einarshöfn 1. oktober 1723, mannbjörg varð. Eyrarbakkaskip fær mikinn leka og sökk austan Eyjafjalla 1735, komst af öll skipshöfn. Kaupfar slitnar upp og strandar 16. júlí 1737. Eyrarbakkaskip brotnar 1753."Dorothea Richel sleit upp og strandar 1764. "Jómfrú Anna" slitnar upp 3.ágúst 1770. Eyrarbakkaskipið strandar 1777. Póstskipið Síldin ferst með allri áhöfn ásamt 10 Eyrbekkingum við Ölfusárósa 19.september 1781.Eyrarbakkaskip ferst út af meðallandi 1784. Kaupskipið "Emmanuel" strandaði á Eyrarbakka haustið 1785. Farmskipið Johannes, strandaði á leið til Eyrarbakka 1789. Eyrarbakkaskipin Forellen og Vestmannaö stranda 1794. Bryggskipið Anna et Christence strandaði í Einarshöfn 1799.

Pestir: Stóra bóla barst til Eyrarbakka árið 1707 með varningi af farskipi (Klæðakista sú er átt hafði Gísli Bjarnason frá Vetleifsholti í Rangársýslu bar veikina en Gísli andaðist úr pestinni á leið til kaupmannahafnar). Sóttin kom upp í Vetleifsholti í Rangárvallasýslu og herjaði um allt Ísland og var mannskæð farsótt. Sauðfjárveiki skaut upp kollinum árið 1763 og 1769. Skyrbjúgur gerir vart við sig á þessum árum, og er það til merkis um bágan efnahag og fæðuskort.

Löggæsla: Sakamaðurinn Jón Guðmundsson fluttur á skipsfjöl og sendur út til afplánunar árið 1754. Jón Teitsson prófastur kærir 28 menn fyrir helgidagsbrot, en þeir unnu við slátrun fyrir Thomas Windekilde á Eyrarbakka. 27. febrúar 1762. Brynjólfur Sigurðsson Sýslumaður Árnessýslu nýtur aðstoðar Lassens kaupmanns við að innheimta skuldir manna við konung árið 1768 Christian Hartmann kaupmaður neitar að gjalda til Stokkseyrarkirkju og Einar stúdent Brynjólfsson kvartar til yfirvalda 1779. Peningafölsunarmálið kemur upp 1794

Strandgæsla: Forstjórar verslunarfélagsins tala um að senda skipið Ísland vopnað fallbyssum til að hindra ólöglega verslun og fiskiveiðar við Ísland árið 1756

Embætti: Þorleifur Nikulásson á Eyrarbakka sækir um til konungs að verða vicelögmaður. Konungsveiting 16. mars 1764. Bjarni Jónsson prestur 1782.

Ræktun: Garðyrkja hefst samkv.tilskipun Friðriks konungs. Verslunin á Eyrarbakka gefur matjurtarfræ til ræktunar í hinum nýju kálgörðum fólks árið 1755 Tilraunir voru gerðar með rófu rækt árið 1772 sem lofuðu góðu.

Hamfarir: Frostaveturinn "Frosti" skall á 1772 og hafís hamlaði útróðrum og siglingum til Eyrarbakka fram eftir sumri. Öskudagsflóðið 1779, Salthól í Hraunshverfi tekur af. Suðurlandsskjálftar 1784. Bæjarhúsin á Drepstokki falla. Þann 18 janúar og 10. mars 1787 flæðir sjór umhverfis verslunarhúsin á Eyrarbakka. Aldamótaflóðið árið 1799 þann 9.janúar (Básendaflóðið) olli miklu tjóni á Suðurlandi. Hafliðakot tekur þá af. Salthól tekur af öðru sinni og byggðist ekki framar, Margir formenn misstu skip sín brotin upp í fjöru, á Eyrarbakka fórust 9 nautgripir, 63 hross og 58 kindur. Innflutningur á timbri til skipasmíða var hafinn í stórum stíl til að koma upp nýjum fiskveiðiflota í kjölfar flóðsins.

Nýmæli: Veðmálaglíman á Eyrarbakka árið 1729. Skipulagðar laxveiðar hefjast í Ölfusá 1777. Árið 1781 var áætlað að gera tilraunir með hvalveiðar frá Eyrarbakka. Áætlanir um hákarlaveiðar í bígerð 1784. Úr ýmsum áttum: Rottugangs verður fyrst vart á Eyrarbakka með vissu árið 1787, rottur voru þá farnar að naga göt fyrir sig upp úr gólfinu á kornskemmunni á Eyrarbakka. Þegar Skálholtsstóll var lagður niður 1796 var kirkjubrík Ögmundar biskups sett í geymslu í salthúsi á Eyrarbakka og gleymdist hún þar næstu 20 árin. Þegar til átti að taka var hún orðin ónýt af raka og fúa. Bríkin þótti mikill dýrgripur.

1800-1900

Verslun: Lambertsen verslunin vanhaldna og illræmda stendur fram yfir miðja öldina. Lefolii ættin eignast dönsku einokunarverslunina á Eyrarbakka 1868 og um þær mundir eða fram til 1866 rak Eyrarbakkaverslun jafnframt útibú í Hafnarfirði undir forstöðu Peter Ludvig Levinsen auk þess var verslunin með aðstöðu í Þorlákshöfn og Stokkseyri. Mikil stakkaskipti urðu nú á verslunarháttum til hins betra. Á þessum árum var Guðmundur Thorgrímssen verslunarstjóri Eyrarbakkaverslunar en hann settist að á Eyrarbakka árið 1848 hann efldi m.a. áhuga þurrabúðarmanna fyrir kartöflurækt og einnig stóð hann fyrir því að Hraunsá yrði brúuð. Verslunin var sú viðamesta á landinu í tíð Lefolii. Guðmundur Ísleifsson á Stóru Háeyri hóf verslunarrekstur á Eyrarbakka 1883. Nokkru fyrr eða 1860 hóf Einar borgari Jónsson sinn verslunarrekstur í Einarshúsi. Jörgen Hansen hóf verslunarrekstur 1891, í félagi við Muus í danmörku og hét sú verslun MUUS & co, en Muus var stórkaupmaður í Kaupmannahöfn og eitt sinn ráðherra. Keypti hann reksturinn af Einari borgara. Helstu vörur sem sunnlendingar lögðu inn hjá versluninni undir lok aldarinnar voru: Ull, Lýsi, Saltfiskur, Harðfiskur, Sauðakjöt (saltkjöt) Tólg, Sauðagærur (Saltaðar) og Æðardúnn (hreinsaður). Sumarið 1841 flutti verslunin á Eyrarbakka inn 15.600 potta af dönsku brennivíni og 240 potta af Rommi en til samanburðar flutti Vestmannaeyjaverslunin inn tvöfalt meira magn og Reykjavíkurverslanir fimmfalt meira af brennivíni. Kaupskipin komu aðeins vor og haust og gat því oft brostið á vöruskortur þegar leið á veturinn, þannig varð t.d. mikil kornekla um land allt í oktober 1863.

Skipaferðir: 1800-1813 "Bedre Tider" , "Resolution" og "Bosand" reiða á Eyrarbakka. 1807 Danir í ófrið, en Bakkaskipin náðu heil þetta árið, en næstu ár urðu ferðir stopulli vegna ófriðarins. 1809 Aðeins Bakkaskipið "Betre Tider" (32 tonn) komst þetta árið, en vöruskortur nú mikill. Jörgen Jörgensen hundadagakonungur kom við á Bakkanum, siglir svo á Hafnafjörð og hertekur síðan Reykjavík. Hann lætur síðan reiða 60 klifjahesta undir stjórn 8 Eyrbekkinga til að flytja nauðsynjar úr Reykjavík austur fyrir fjall. 1810-1812 kom ekkert Bakkaskip. 1822 og 1823 kom aðeins eitt Bakkaskip hvort árið. 1813 "Resoulution" kemur sína hinstu ferð án nauðsynjavöru til að sækja ull. " Carlotta" kemur í staðinn og er flaggskip Bakkaflotans næstu ár. Hún fórst þetta ár. 1822 kom Spekulantaskip í Þorlákshöfn og öðru hvoru síðan. 1826 Annað tveggja skipa fórst í Einarshöfn, en "Carlotta" heldur uppi siglingum til 1832. 1836 Lausakaupmannsskipi vísað frá.1839 "Julíus" siglir á Eyrarbakka (Skipstjóri Nielsen). 1845 "Ceres" siglir á Eyrarbakka (Skipstjóri Jeff Nielsen) 1848. Aðeins annað Bakkaskipið komst í höfn, hitt fór til Reykjavíkur og lestaði þar. Vöruskortur í Bakkabúð. 1849 Timburskipið kom ekki. 1850 þrjú Lefoliiskip komu að vori og eitt að hausti. 1851 Fjögur Lefoliiskip, þá timburskip frá Kristjaníu í Noregi, þá tók "Valdemar" skreið til Ítalíu. (Neapal It.) 1853 Bakkaskipin "Ceres" og "Robert" sigla þetta árið. 1859. Kola og saltskipið skilaði sér ekki. 1862 Timbur og tjara barst ekki þetta árið og lítið af kornvöru. 1863 og 1867 komu þrjú skip. Bakkaskipið "Ceres" siglir nú tvisvar á ári og "Prima" eina ferð. 1868 "Ulrika" litla (21,5 tn) og "Fortuna" (61 tn) sigldu þetta vor. 1869 "De 18 Söskende" og "María Kr" sigla bæði vor og haust þetta ár og héðan í frá er gjarnan reiddar nokkrar ferðir vor og haust. 1871 - 1875 bárust 7 skipsfarmar til Eyrarbakka hvert árið. 1880 koma 9 skip,(6 dönsk og 3 ensk). 1884 koma 12 skip (6 dönsk, 5 ensk og 1 norskt. 1885 koma 17 skip, (Lefolii, Einar borgari, Muus verslun, 1 í Þorlákshöfn og 1 á Stokkseyri "Zephyr". 1886 koma 12 skip og 1 í Þorlákshöfn. 1887 koma 3 Lefoliiskip, 2 Spekulantaskip á Eyrarbakka og Stokkseyri og 3 skip í Þorlákshöfn. 1888 koma 9 Lefoliiskip (5 frá Liverpool) 3 skip til Einars Borgara, 3 skip til Guðmundar Ísleifssonar, og tvö Spekulantaskip (Fríkaupmenn). 1890 Fyrsta gufuskipið kemur "J.C. Coghill". (Liklega leigt af Guðmundi Ísleifssyni) 1891 Fyrsta gufuskipið siglir inn á Stokkseyri, (Sænska skonortan "Toncea") 1892 koma 14 skip. 1893 Lefolii reiðir tvö haustskip með kol og salt næstu árin. 1894 Skonortan "Johan" með vörur til Hansen og "Carlotte" með vörur fyrir J.C. Bryde verslun. 1897 komu 11 Lefoliiskip, þ.á m. Thor, Terpsicora, Kristine, Nils, Elbo, Fredericia og Zephyr . (Strandsiglingar hefjast með "Oddi" og "Hjálparanum" litla).

Fiskveiðar: Alla þessa öld voru fiskveiðar stundaðar á opnum róðrabátum og voru haldfæri mest stunduð framan af öldinni. Um eða eftir miðja öldina fóru svokölluð "Lóð" að tíðkast og gáfust þau betur á vor og haustvertíðum heldur en haldfærin. Sjaldnar var þó róið á haustvertíðum vegna brima. Veiðar erlendra flota með ströndinni stóð oft fiskgengd fyrir þrifum inn á heimamiðin, en róðraskipin gátu ekki sótt eins langt og erlendu fiskiskúturnar, t.d hrjáði alvarlegt fiskleysi Sunnlendinga haustið 1877 og lentu margir í bágindum vegna þess. Oft urðu menn að hleypa skipum sínum til þrautarlendingar í Þorlákshöfn þegar skyndilega gerði stórbrim og válynd veður og tóku vermenn í Þorlákshöfn ætíð vel á móti hrakningsmönnum þessum. Þorlákshöfn var þrautalending sjómanna frá Loftstöðum,Selvogi, Eyrarbakka og Stokkseyri. Stundum urðu menn að taka skip sín heim landleiðina og var það oft erfitt og seinlegt verk nema síst þegar ís var undir.

Framkvæmdir: Hleðsla sjógarða hefst á Eyrarbakka 1830.

Iðnaður: Á Bakkanum bjuggu iðnaðarmenn af ýmsu tagi, svo sem snikkarar, skipasmiðir, söðlasmiðir og hagleiksmenn á járn, gull og silfur. Árið 1853 setti dr. Jón Hjaltalín upp þangbrennslu á Eyrarbakka til framleiðslu á Joði og Glaubersalti til lyfjagerðar og var það fyrsta verksmiðja sinnar tegundar hér á landi.

Þjónusta: Bárður Nikulásson í Garðbæ setur á fót Hótel Ingólfur 12.júní 1883

Ræktun og landbúnaður: Hafliði Kolbeinsson hefst handa við kartöflurækt í Hafliðagarði 1844. Árið 1877 tóku G.Thorgrímsen verslunarstjóri á Eyrarbakka og síra Stefán Stephenssen á Ólafsvöllum sig til um að flytja inn fyrsta svínið. Tilgangurinn var að byggja upp íslenskan svínastofn í samvinnu við Húss og bústjórnarfélag suðuramtsinns og var fyrihugað svínabú ætlað í Skeiðahreppi. þeir fengu svo loforð frá danska landbúnaðarsambandinu um innflutnig á einum gölt og tveim gyltum.

Skipstapar og sjóslys: Átta menn af skipi frá Eyrarbakka fórust við Þorlákshöfn árið 1812 fimm komust af. Skonnortan Resolution fórst á Eyrarbakka 1813.Skonnortan Velunas, (Skipstjóri: E. Paulsen,) strandaði í höfninni 9. júlí 1846 Farmskip strandar á Eyrarbakka 1847. Waldemar fórst 1855. Absalon, fórst 15. maí 1859 á Eyrarbakka. Bakka skonnortan Olaf Rye fórst í Njarðvík 1859. Sophie af Odense strandaði á Eyrarbakka 2. okt. 1861. Jagtskipið "Ingólfur" frá Eyrarbakka strandar með fullfermi af salti á Slignafjöru í Meðallandi 1.apr.1862, allir 5 skipverjarnir komust af. Emma María sleit upp 21. sept. 1870. A Thorkelsens Minde, strandar á Eyrarbakka 1875. Elbö, strandar á Eyrarbakka 3. maí 1879. Franska fiskiskútan "Dunkerque" sökk við Eyrarbakka 1. apríl 1882. Anne Lovise strandaði á Hafnarskeiði 22.sept. 1883. "Aktiv" brotnaði á Eyrarbakka 12. sept. 1883. Farmskip hlaðið korni strandar á Eyrarbakka 1885. Franska fiskiskútan "Helene" frá Dunkerkque, strandar á Hafnarskeiði 1886. Róðrabátur Tyrfings Snorrasonar 20. mars 1863 með 15. mönnum, bátur í eigu Þorleifs Kolbeinssonar 13. apríl 1870 með 5 mönnum, bátur Sæmundar Bárðarsonar 21. apríl 1886 með 10 mönnum, bátur Sigurðar Grímssonar 25.mars 1891 með 9 mönnum, bátur Torfa Nikulássonar 20. mars 1897 með 9 mönnum. Franska fiskiskútan "Chormaui" strandar við Þorlákshöfn 2. maí 1888. "Johanne Marie" strandar á Eyrarbakka í júní 1892. Stokkseyrarskipið "Keppler" strandar vorið 1894. Norskt "Timburskip" strandar á Stokkseyri 27. apríl 1895. Vöruskipið "Kepler" strandar í Skötubót 3. maí 1895. Stokkseyrarskipið "Alliene" strandar á Stokkseyri 31. ágúst 1896. Franska fiskiskútan "Isabella" frá Dunkerkque neyðist til að hleypa upp í Stokkseyrarfjöru, 18 mönnum bjargað í Stokkseyrarbáta.

Stofnanir: Á síðari hluta aldarinnar var sýsluskrifstofa Árnessýslu staðsett á Eyrarbakka. Barnaskóli var stofnaður 1857. Ábyrgðarsjóður opinna áraskipa stofnaður 1884. Eyrarbakkahreppur stofnaður 18. maí 1897. Búnaðarfélag Eyrarbakkahrepps stofnað 1897. Eyrarbakki verður sérstakt læknishérað þann13. október 1899.

Kirkjan: Eyrarbakkakirkja vígð í desember 1890 teiknuð af Jóhanni Fr. Jónssyni. Áður höfðu Eyrbekkingar átt sókn í Stokkseyrarkirkju, en hún var byggð árið 1886 og var yfirsmiður hennar Jón Þórhallson snikkari.( Jón sigldi síðan vestur um haf.) Bygging Eyrarbakkakirkju var að mestu kostuð af gjafafé og samskotum.

Barnaskóli: Föstudaginn 25. október 1852 var barnaskólinn á Eyrarbakka settur í fyrsta sinn. Hann var stofnaður fyrir samskot almennings í héraðinu og forgöngu Páls Ingimundarsonar í Gaulverjabæ, Guðmundar Thorgrímssonar verslunarstjóra á Eyrarbakka og Þorleifs Kolbeinssonar á Háeyri.Hreppstjóra (Stokkseyrar.hr.) Árið 1866 gengu 12 börn í skóla en árið eftir urðu þau 16 (11 drengir og 5 stúlkur) Það sem var fremur til að efla áhuga stúlkna á skólagöngu var ókeypis tilsögn í hannyrðum og söng sem dætur Guðmundar Thorgrímsens verslunarstjóra veittu. Þá kendi P.Nielsen að auki piltum leikfimi. Þegar ný löggjöf um menntun unglinga leit dagsins ljós um 1880 þá fjölgaði nemendum barnaskólanna á Eyrarbakka og Stokkseyri umtalsvert. Þá var að auki haldinn sunnudagaskóli fyrir fullorðna þar sem kend var danska, reikningur,íslensk réttritun og söngur. Árið 1881 stunduðu 60 fullorðnir nám í sunnudagaskólanum. Skólastjóri barnaskólans var Magnús Helgason. Sameginlegt skólahald á Eyrarbakka og Stokkseyri hélst til 1897.

Samgöngur: Hafist handa við gerð vegar um Nesbrú milli Eyrarbakka og Kaldaðarnes 1878. Efnið í Ölfusárbrú kom til landsins 20.ágúst 1890 með skipinu Mount Park, en vegna veðurs komst skipið ekki til Eyrarbakka og lagði skipið upp í Hafnafyrði. Þaðan var brúarefnið flutt með seglskipi Guðmundar kaupmanns Ísleifssonar til Eyrarbakka. Brúarefnið var síðan dregið á sleðum á harðfenni og ís þá um veturinn upp að Selfossi og var því verki að mestu lokið 26.janúar 1891. Árið 1893 kemst Eyrarbakki á áætlunarleið gufuknúna standferðaskipsins "Ernst" en eigandi þess var Jónas J Randulf. Framkvæmdir hefjast við gerð Eyrarbakkavegar til Selfoss 1898.

Vesturferðir: Hinn 12. maí 1870 lögðu fjórir ævintýramenn af stað frá Eyrarbakka til Vesturheims en þeir voru: Forsprakki ferðarinnar prestsonurinn Jón Gíslason (Ísleifssonar í Kálfholti) búðarsveinn, Árni Guðmundsson snikkari frá Litla-Hrauni á Eyrarbakka, Guðmundur Guðmundsson frá Mundakoti og Jón Einarsson frá Reykjavík vinnupiltur dr. Jóns Hjaltalín .Fóru þeir utan með póstskipinu Diönu 19.maí 1870. Fleiri Flóamenn fylgdu svo í kjölfarið svo sem Ólafur Hannesson frá Eyrarbakka ásamt konu sinni, Wickhmann er var verslunarmaður á Eyrarbakka og Jón Gíslason frá Selalæk. Bárður Nikulásson í Garðbæ fer til Ameríku 1886. þeir setjast allir að á Washingtoneyju á Michiganvatni í Wisconsinríki.

Félög: Bræðrafélagið (bindindisfélag) stofnað 1885 þá voru tvær stúkur í framhaldinu og hétu þær Eyrarrósin nr.7 og Nýársdagur nr.56. fékk félagið því síðar framgengt að verslanir á Eyrarbakka og Stokkseyri (utan eins kaupmanns) seldu ekki sjómönnum né plássmönnum vín eða önnur ölföng. Einn kunnasti styrktarmaður þessa félags var P.Níelsen faktor hjá Lefolii verslun. Gleym mér ei barnastúka nr. 5 var stofnuð á Eyrarbakka 1886. Kvenfélagið á Eyrarbakka stofnað 25.apríl 1888. Stofnendur félagsins voru 12 konur og lagði hver þeirra til 1 kr. í félagssjóð. Fyrsti formaður kvenfélagsins var Eugenia Nielsen.

Tíðarfar: Veturinn 1848 mikill snjóavetur. Mikill ísavetur og hinn mesti frostavetur 1881. Þá lagði ísa norðan að öllu landinu á svæðinu frá Látrabjargi, norður, austur og suður að Eyrarbakka.

Hamfarir: Mikla snjóa og frost gerði í janúar 1889, 23-24 dags mánaðarinns gerði miklar leysingar og flæddi Ölfusá sem þá var öll ísi lögð yfir bakka sína við Brúnastaði og flaut hún niður allan vestur Flóan, Sandvíkur,Hraungerðis og Stokkseyrarhrepp og vesturhluta Gaulverjabæjarhrepps til sjávar. Margir bæir standa einmanna upp úr vatninu. Hraunsá og aðrir lækir eru sem stórfljót og varð að ferja yfir þá. Jarðskjálfta vart 30.apr. 1889 kl. 09:10. Suðurlandsskjálftar 1896.

Embætti: Guðmundur Ísleifson frá Stóru Háeyri fyrsti hreppstjórinn í Eyrarbakkahreppi 1897en áður hafði Eyrarbakki tilheyrt Stokkseyrarhreppi.
Prestar: sr. Björn Jónsson 1863 sr.Gísli Thorarensen 1873
Héraðslæknir: Skúli Thorarensen 1842-1872Skólastjórar: Magnús Helgason um 1880. Pétur Guðmundsson.

Eyrarbakkahreppur: ( stofnaður 18.maí 1897 ) Árið 1880 lögðu Sunnlendingar til við alþingi að Eyrarbakki fengi kaupstaðaréttindi en þingmenn voru fæstir hlyntir þeirri málaleitan. Jón Pálsson fyrsti oddviti Eyrarbakkahrepps 1897-1898 Pétur Guðmundsson oddviti 1898-1903

Íbúafjöldi á Eyrarbakka:

249 íbúar árið 1870
483 íbúar 1.des 1885
483 íbúar 1.des 1886
484 íbúar 1.des 1887
534 íbúar 1.des 1888
654 íbúar 1.des 1892
Nýmæli: Thorgrímsen hefur útflutning á nautakjöti. Gísli Gíslason silfursmiður hefur skipulagðar veiðar í Ölfusárósum 1898. Árið 1847 kom píanó til G. Thorgrímssens á Eyrarbakka og var enn til 100 árum síðar að sögn.

Úr ýmsum áttum: Um og eftir 1847 verða straumhvörf í tónlistarlífi á Bakkanum með komu Thorgrímssensfólksins til Eyrarbakka. Tveggja m. langan og 76 kg. þungan túnfisk rak óskemmdan á Eyrarbakka 7. sept. 1880 og er það í fyrsta sinn sem túnfisks verður vart á þessum slóðum svo vitað sé. Árið 1880 var Þorleifur Kolbeinsson sæmdur Dannebrogsorðunni. Fór sú athöfn fram í Stokkseyrarkirkju. Sigurgeir biskup er fæddur að Túnprýði á Eyrarbakka í Árnessýslu, 3. dag ágústmánaðar 1890. Voru foreldrar hans þau Sigurður Eiríksson regluboði og kona hans Svanhildur Sigurðardóttir;

1900-2000
Verslun:
Gestur Einarsson frá Hæli rekur pöntunarfélag 1903. Verslunarfélagið Hekla stofnað í maí 1904. Verslunarfélaginu Heklu breytt í Kaupfélagið Hekla 26. janúar 1907. Lefolii verslun seld Einarshöfn hf 1.september 1909 eftir 42 ára verslunarsögu undir merkjum Lefolii. Andres Jónsson frá Móhúsum setur upp verslun á Eyrarbakka 1913 í húsi Sigurðar bóksala Guðmundssonar og rekur til 1928. Bergsteinn Sveinsson setur upp verslun í Nýjabæ 1915. Ólafur Helgason setur upp verslun í Túnbergi 1920 (Ólabúð). Millilandasiglingar leggjast af að mestu 1915. Guðlaugur Pálsson hefur verslunarrekstur á Eyrarbakka 1917. Guðmunda Níelsen setur upp verslun í Miklagarði 1919. Einarshafnarverslun seld verslunarfélaginu Heklu 1919. Kaupfélagið Hekla leggur upp laupanna og Kaupfélag Árnesinga eignast allann húsakost félagsinns 1925. Sigurjón Jónsson frá Skúmstöðum setur upp timburverslun 1926. Kaupfélag Árnesinga setur upp útibú á Eyrarbakka 1942. Verslunin Höfn á Selfossi kaupir verslun Guðlaugs Pálssonar 1964. Þór Hafdal og Jensína Jensdóttir setja upp verslun í gömlu Ólabúð 1983. Ársæll Ársælsson kaupmaður á Selfossi tekur við söluskála Olís á Eyrarbakka í desember 1988 og rak hana undir nafninu Sælabúð, en árið eftir taka Aðalheiður Sigfúsdóttir og Ási Markús við rekstrinum undir nafninu Ás-Inn. Kaupfélag Árnesinga hættir rekstri á Eyrarbakka 1989 eftir 60 ára starfsemi og það sama ár tekur verslunin Ólabúð húsnæði verslunarinnar á leigu.Verslunin Ólabúð var áður til húsa að Túnbergi og rekin af Hjálmari Gunnarssyni málarameistara og Guðrúnar Melsteð frá árinu 1988 er þau keyptu rekstur hennar.

Vesturferðir:
Stefán Stefánsson heldur til vesturheims 1903, fór hann frá Íslandi með Laura 21.okt til Skotlands en þaðan vestur með M/S Parisian.

Vor og haustskipin: Bakkaskipin héldu áfram uppi siglingum fram eftir öldinni. 1903-1904 kom Gufuskipið "Nordlysed" með vörur fyrir "Gestsfélagið" (Gestur á Hæli og kapfélagið Hekla) /4000 tonn. 1904 komu 3 haustskip til Lefolii. 1905 Gufuskipið "Modest" kom. 1907 kom gufuskip með vörur til Kf. Heklu.1910 var Lefolii með 6 skip í siglingum til Eyrarbakka. (Kong Helge, Perwie, Svend, Vonin, Hólar og Henry). 1912 komu Svend, Vonin og Perwie. 1913 kom Hólar, skonnortan Henry og Vonin. Síðasta skonortan til Eyrarbakka kom 1931. Frá 1922 til 1939 komu að jafnaði 2 til 7 gufuskip á ári og 5 til 10 vélskip. Þegar síðari heimstyrjöldin skall á 1939 komu síðustu Bakkaskipin, tvö gufuskip og 4 vélknúin skip. Siðan hefur ekkert hafskip komið með vörur til Eyrarbakka, enda var þá úti um millilandaverslunina.

Framkvæmdir:
Vegagerð Eyrarbrautar milli Eyrarbakka og Ölfusárbrúar lýkur árið 1900. Árið 1977 var svo byrjað á að leggja olíumöl á veginn og var það gert í áföngum, en það var þó ekki fyrr en 5 árum síðar að því verki var lokið og ökumenn þurftu ekki lengur að hossast á holóttum veginum. Frá árinu 1979 eru götur þorpsins malbikaðar í áföngum.

Sjóvarnir:
Lokið við gerð sjógarðshleðslu með öllu landi Eyrarbakkahrepps árið 1909. Efnið er púkkað upp úr fjörunni og hlaðið upp í garð sem er um 4 fet á breidd. Endurbygging nýrra sjóvarnargarða hefst 1990 sem síðan var að fullu lokið við árið 1997. Efnið er tekið úr hrauni ofan þorpsins ásamt stórgrýti sem flutt er ofan úr Grímsnesi og hlaðið upp sjávarmegin við eldri sjógarðinn.

Uppgræðsla:
Árið 1911 var hafist handa við uppgræðslu sanda vestan þorpsinns. Það svæði gekk síðan undir nafninu "Sandgræðslan". Uppgræðsla sandanna fór upphaflega þannig fram að hlaðnir voru lágir grjótgarðar í hæfilega reiti til að stöðva hreyfingu sandsins. Síðar tók Landgræðsla ríkisins við að sá melgresi á sandanna sem eru í dag uppgrónir melgresishólar.

Litla Hraun:
Það var baráttumál margra Eyrbekkinga að sjúkrahús yrði byggt á Bakkanum enda voru ýmsir sjúkdómar landlægir á svæðinu svo sem berklar. Hugmyndina og helsta baráttukona fyrir stofnun sjúkrahús austan fjalls var Eugenia Nielsen í Húsinu. Árið 1919 var hafist handa við byggingu sjúkrahúsins að Litla- Hrauni fyrir söfnunarfé og styrki, en það hús átti þó aldrei eftir að sinna sjúkum því fljótlega var því ætlað að hýsa afbrotamenn. Fyrr á tíð var þar fjárrétt sem nefndist "Fæla" og færðist sú nafngift meðal heimamann yfir á fangelsið á fyrstu árum þess,en nú orðið er það einfaldlega kallað "Hraunið". Árið 1971 er byggð ný álma við fangelsið Litla Hraun og árið 1994 er byggt þar nýtt fangelsi. Það var þó löngu fyrr sem yfirvaldið fór að hýsa sakamenn á Eyrarbakka, t.d. árið 1861 vÁ árunum 1938-1940 voru mýrarnar þurkaðar upp með gerð framræsluskurða.ar Jón Runólfsson frá Bakkakoti í Landeyjum hafður í varðhaldi hjá Sigurði hreppstjóra Magnússyni á Skúmstöðum meðan á stóð sakarransókn. Jón Runólfsson strauk síðan úr fangavistinni eins og fangar síðari tíma á Hrauninu og varð af því mikið havarí og eftirför alla leið austur í Landeyjar.

Ræktun og landbúnaður:
Fyrsta ripsberjatréð var gróðursett vorið 1915, það var græðlingur og á fyrsta vetrardag fannst á því fyrsta ripsberið. Framkvæmdir við gerð Flóaáveitunar hófust 1918 og stóðu til 1927 og náðu skurðir hennar yfir um 12 þúsund hektara lands. Vatninu var veitt úr Hvítá við Brúnastaðaflatir. Framkvæmdin var ein sú mesta á Íslandi á þessum tíma. Áætlanir um Flóa og Skeiða áveitur voru þegar komnar á teikniborðið árið 1907. Á árunum 1938-1940 voru mýrarnar ofan Eyrarbakka þurkaðar upp með gerð framræsluskurða og hófst með því skipulögð túnræktun.

Holræsaframkvæmdir:
Árið 1929 voru handgrafnir tveir skurðir þvert gegnum Bakkann ofan af dælum og niður í sjó lagðir steinrörum og var vatni ofan af dælunum veitt þar í gegn og landið þannig þurkað upp. Jafnframt var frárensli húsa veitt í þessi holræsi. Fækkaði þá kömrum sem áður voru við nálega hvert hús.

Rafmagn:
Árið 1946 voru samþykkt raforkulög og þá um vorið var hafist handa við að leggja raflínu að Eyrarbakka og Stokkseyri frá Ljósafossi. Þá var myndaður vinnuflokkur frá Eyrarbakka sem hóf að grafa stauraholur frá Stóra-Hrauni að Selfossi og áfram í átt að Ljósafossi. Fyrir þessum hópi var Hannes Andresson frá Eyrarbakka og var hann því fyrsti línuverkstjóri hjá RARIK og starfaði þar í áratugi. Í september 1946 kom svo norskur vinnuflokkur frá Betonmast A/S í Noregi og hóf að reisa stauranna. Siðan var fenginn vinnuflokkur frá Húsavík og unnu þeir að línulögninni þá um veturinn ásamt vinnuflokknum af Eyrarbakka og Norska vinnuflokknum. Norski verkfræðingurinn Karl Bentzen vann að útfærslum og línuhönnun og annaðist pantanir að utan. Haustið eftir var þessu verki lokið ásamt línu frá Selfossi að Hellu og nú var slökt á rafstöðinni á Eyrarbakka í síðasta sinn, en hún var fyrst gangsett 1927.
(Heimild: Hilmar Þór Sigurðsson)

Hafnargerð:
Árið 1917 mætti sjóliðsforingi af danska herskipinu "Íslands Falk" og mældi nákvæmlega höfnina og innsiglingu og gerði nákvæman uppdrátt af hafnarsvæðinu og var tal manna að hér mætti byggja höfn fyrir 100 mótorbáta. P.Nielsen faktor áætlaði að slík höfn mundi kosta 150.000 kr. og var þá áætlað að gera mikinn garð frá Sigguhlein að Hrafnskeri. Höfnin varð þó aldrei svo stór í sniðum þegar miklar hafnarframkvæmdir hófust loks við Einarshöfn árið 1963, en þar hafði verið gerð bátabryggja á hleini við svokallaðann "Festarstein" árið 1946. Þá er lokið við nýjan 330 metra hafnagarð árið 1968 en áætlun um þennan garð leit fyrst dagsins ljós árið 1934 en fjárskortur hamlaði gerð hans. Áfram er unnið að hafnarbótum árið 1970 og skipakví gerð. Höfnin er svo dýpkvuð og endurbætt árið 1971. þá er endurbættur viðlegukantur við höfnina árið1977. Síðan fær höfnin að drabbast niður og er afskrifuð í lok aldarinnar. Aðrar bryggjur voru svokallaðar "Heklubryggja" og "Vesturbúðarbryggja", en þær voru byggðar á fyrrihluta 20. aldar og sér nú aðeins rústir af hinni fyrrnefndu eftir að jarðýtu var sigað á þessar söguminjar.

Vatnsveita:
1971 er vatnstankur byggður, þar er safnað vatni frá borholu í Kaldaðarnesi, sem boruð var nokkrum árum fyrr.(Tilraunir til að bora eftir köldu vatni í þorpinu nokkrum árum áður skiluðu ekki árángri þar sem vatnið úr holunum var óhæft til neyslu. Urðu Eyrbekkingar þá að sækja sitt vatn í brunna, sem áttu það til að þorna upp í þurkatíð.) Tilraun var gerð til að bora eftir heitu vatni, borað var 300 metra djúp hola NV af Húsinu árið 1978. Framkvæmdir við lagningu hitaveitu frá Laugardælum að Eyrarbakka og Stokkseyri hefjast um 1980-en viðræður um lagningu hitaveitu hófst 1974 eftir olíukreppuna miklu. Um hitaveituna var stofnað fyrirtækið Hitaveita Eyra sem sameinaðist löngu síðar hitaveitu Selfoss. Fyrsta húsið á bakkanum er svo tengt við nýju hitaveituna 15.okt 1981 en það var barnaskólahúsið,en þetta sama ár var lokið við viðbyggingu við skólann.Iðnaður:Trésmíðastofa, stofnsett 1930 af tveim vöskum mönnum, Bergsteini Sveinssyni og Vigfúsi Jónssyni trésmiðum. Árið 1940 er hér i þorpinu er starfrækt vinnustofa á vegum Heimilisiðnaðarfélags íslands og er til húsa þar semGarður heitir (Húsið). Sama ár er stofnað Mófélag Eyrarbakka. Félgainu var ætlað að vinna mó til húshitunar í stað kola. Verkamannafélagið Báran og Eyrarbakkahreppur stóðu að félaginu og var tekið á leigu land undir Ingólfsfjalli til þessara starfsemi. Vorið 1936 hóf Kristján Guðmundsson í Pípuverksmiðjunni í Reykjavík vikurnám á Eyrarbakka til framleiðslu á einangrunarplötum.

Þjónusta: Ungmennafélag Eyrarbakka byggði árið 1939 gufubaðstofu og starfrækti um skeið. Iðnskóli var settur á fót 1940.
Sjóslys:"Thor" vöruskip Lefolii fórst árið 1900. Franska fiskiskipið " Pirre Loti" strandaði vestan við Gamla Hraun 1905. Enskur togari strandaði austan Stokkseyrar 1905. Stokkseyrarskipið "Guðrún" strandaði á Stokkseyri 27. apríl 1905, (Skip Ólafs kaupmanns). Stokkseyrarskipið "Union" fórst við Grindavík 27. júlí 1906. Stokkseyrarskipið "Christine" (frá Marstal) strandaði á Stokkseyri 13. sept. 1906. Gufuskipið Njáll strandar í aftaka veðri 1906. "Svend" skip Einarshafnarverslunar rak upp í landsteina við Þorlákshöfn í oktober 1911. Þann 13.apríl 1926 gerði sunnan storm og 9 bátar frá Eyrarbakka og Stokkseyri náðu ekki lendingu vegna stórstreymis brims og brotnaði einn bátana í átökum við stórsjóinn en allir skipverjar björguðust um borð í nálægan togara. 18. febrúar 1927 strandar þýskur togari við Þorlákshöfn. Sæfari (áður "Framtíðin") ÁR ferst á Bússusundi 5.apríl 1927 og með honum 8 menn. Þann 13.júli 1927 strandaði Norska kolaskipið Algo við Eyrarbakka þegar vél þess bilaði, en þá var skipið að leggja af stað til Grindavíkur. Algo náðist svo á flot þrem dögum síðar. Færeyska mótorskipið "Nolsoy" fórst suður af Bakkabugt 1934 með allri áhöfn 19 mönnum. Enski togarinn "Lock Morar" strandar við Framnes 1937 með 12 manna áhöfn.
Tveir menn drukkna á uppskipunarbátnum "Dúfu" sem vb. Hermann var með í drætti á leið frá Þorlákshöfn til Eyrarbakka árið 1940. Mennirnir voru Halldór Magnússon, frá Hrauni í Ölfusi, um fertugt að aldri og Ingvar Þórarinsson, frá Stigprýði á Eyrarbakka, 20 ára gamall. Bátarnir voru í eigu Kaupfélags Árnesinga. Tveir bátar eyðilögðust með öllu á legunni í Þorlákshöfn þann 28.mars 1940, en það voru bátarnir Freyr frá Eyrarbakka og Svend frá Stokkseyri. Rak þá á land og mölbrotnuðu þeir báðir. Norskur fallbyssubátur strandaði á skeri við Eyrarbakka 18. febrúar 1941, en náðist á flot skömmu síðar. Hann hafði verið við eftirlit á vegum breska sjóhersins.
Þann 5. oktober 1937 strandaði danska skútan "Hertha" við Eyrarbakka, en hún var að flytja timburfarm til Kaupfélags Árnesinga. Skipið var mannlaust þar sem áhöfnin hafði verið flutt í land þegar óttast var að skútan myndi slitna upp sökum mikils brims. Skútan var frá Marstal, 200 smálestir með hjálparvél. 7 manna áhöfn var á skútunni. Fiskibáturinn Jóhann þorkelsson rekur upp í fjöru en er bjargað á flot af Björgun hf 1958. Kristján Guðmundsson ÁR 15 slitnar upp af legu og strandar í janúar 1964, bátnum er síðan bjargað á flot af fyrirtækinu Björgun. Jón Helgason ÁR- 50 tonna bátur strandar á Eyrarbakka 1965,flakið síðan brent á áramótabrennu. Öðlingur ÁR brennur í slipp 1965. Fjalar ÁR strandar í fjörunni 14.mars 1968 og er gert við hann þar og hann síðan dreginn á flot á Sjómannadaginn. Hafrún (eldri) ÁR 28 brennur á sjó 1975,mannbjörg varð. 1976 Hafrún ÁR-28 ferst út af Reykjanesi 2. mars með allri áhöfn. Sólborg ÁR 15 sekkur í höfninni eftir stórsjó 3.nóv.1975 þrír aðrir bátar eiðilögðust í höfninni, Askur, Skúli fógeti og Sleipnir. Trillan Þerna ÁR frá Eyrarbakka ferst út af Stokkseyri með tveim mönnum en annar þeirra komst á kjöl og var bjargað 20.mars 1980. Bakkavík ÁR ferst á Bússusundi 7. september 1983 og með henni tveir menn. Einn maður kemst af. Ungur maður druknar í höfninni 1996.

Félög:
Árið 1899 var við lýði lúðrafélag á Eyrarbakka og sagt vel æft. Frá því um aldamótin var starfandi lestrarfélag sem lánaði út bækur til almennings gegn vægu gjaldi og hét það Lestrarfélag Eyrarbakka. Verkalýðs og sjómannafélagið Báran stofnuð í desember. 1903 (framhaldsstofnfundur febr.1904 Sigurður Eiriksson regluboði stóð fyrir stofnuninni.) Ungmennafélag Eyrarbakka stofnað 5. maí 1908 í forsvari fyrir félagið var í fyrstu P.Níelsen í Húsinu. Skotfélag Eyrarbakka stofnað í nóvember 1911 félagsmenn um 20 talsinns, félaginu var ætlað að efla áhuga á skotveiðum. Fótboltafélag stofnað 1913. Skátafélagið Birkibeinar á Eyrarbakka stofnað1920 undir forustu Aðalsteins Sigmundssonar kennara, en hann endurreisti U.M.F.E á sama tíma, þ.e. 5. maí 1920. Björgunarsveitin Björg var stofnuð 21.desember 1928 fyrir tilstuðlan Jóns E Björgvinssonar erindreka SVFÍ. Fyrstu stjórn deildarinnar skipuðu þorleifur Guðmundsson fv.alþ.m. Jón Hegason skipstjóri og Jón Stefánsson ritari. Áður hafði Bergsteinn Sveinsson í Brennu verið skipaður umboðsmaður SVFÍ á Eyrarbakka. Trésmíðafélag Árnessýslu stofnað 25.febrúar 1933. Stofnun Nautgriparæktarfélags Eyrarbakkahrepps 26.janúar1935. Eyrbekkingafélagið í Reykjavík stofnað 1940 og var fyrsti formaður þess alþ.m. Þorleifur Guðmundsson frá Háeyri. ári síðar hugði það á stofnun þjóðminjasafns á Eyrarbakka og smíði sjóbúðar og áraskips í fullri stærð,en þessar hugmyndir komust þó ekki nema að litlu leiti til framkvæmda. Félagið stóð m.a. fyrir Jónsmessu hátíðum á Eyrarbakka ásamt góðu fólki af Bakkanum. Stóðu hátíðir þessar jafnan í tvo daga. Leikfélag stofnað 1943. Þingstúka Árnessýslu stofnuð í maí 1943.Tónlistafélag stofnað 1960 af Ása Markús Þórðarsyni, Vigfúsi Jónssyni og Kristjáni Guðmundssyni. Æskulýðsfélag Eyrarbakkakirkju Æ.F.E stofnað af sr.Valgeiri Ástráðssyni 1973. Samtök áhugamanna um dvalarheimili aldraðra á Eyrarbakka var stofnað 14.nóvember 1985 fyrir forgöngu Ása Markús.

Byggingar:
Læknisbústaður að Sólvöllum byggður 1945. Framkvæmdir hefjast við byggingu fiskverkunarhús 1971. (Einarshöfn) Kartöflugeymslur eru byggðar í svokallaðri Sandgræðslu og Eyrarbakki hefst til nýrrar sóknar. Bygging viðlasjóðshúsa vegna vestmannaeyjagossins hefst 1973, Það voru norsk hús flutt inn af Viðlagasjóði. Eyrarbakkakirkja stækkuð lítilega og endurgerð árið 1977. Fyrstu verkamannabústaðirnir eru byggðir 1986, en undirbúningur þess hófst árið 1982 þegar kannanir sýndu að þörfin var fyrir hendi og fluttu fyrstu íbúarnir inn haustið 1986. Byggingameistari var Stefán Stefánsson. Byggt við samkomuhúsið Stað 1994.

Óseyrarbrú vígð 3.september 1988. Brúin er 360 metra löng og kostaði smíði hennar um 280 miljónir króna. Öflug barátta fyrir brúargerðinni hófst upp úr 1975 (brúin hafði í raun verið lengi á óskalista og komst á brúarlög árið 1952 fyrir tilstilli Sigurðar Ó. Ólafssonar og Jörundar Brynjólfssonar) og var markmiðið með henni að efla atvinnustarfsemi á Eyrarbakka og Stokkseyri tengdri útgerð frá Þorlákshöfn. Einn ötulasti baráttumaður fyrir brúnni var Vigfús Jónsson fyrrum oddviti á Eyrarbakka.
EmbættiHreppstjórar: Jón Einarsson í Mundakoti verður hreppstjóri 1903. Magnús Oddson símaverkstjóri verður hreppstjóri 1937. Ólafur Helgason kaupmaður verður hreppstjóri 1947. Sigurður Kristjánsson kaupmaður verður hreppstjóri 1960. Hjörtur L Jónsson í Káragerði verður hreppstjóri 1969. Inga Lára Baldvinsdóttir í Garðhúsum verður hreppstjóri 1988. Skólastjórar: Pétur Guðmundsson, Aðalsteinn Sigmundsson 1919-1923 Guðmundur Daníelsson rithöfundur 1948-1968 Óskar Magnússon 1968-1996 Arndís Harpa Einarsdóttir 1996 og þar til skólinn var sameinaður barnaskóla Stokkseyrar 1998.

Prestar.
sr. Gísli Skúlason.
sr. Árelíus Níelsson
sr. Magnús Guðjónsson
sr. Valgeir Ástráðsson 1973
sr. Úlfar Guðmundsson 9.nóvember 1980

Stofnanir:
Síminn tók til starfa á Eyrarbakka 1909 þá var komið á símasambandi milli Eyrarbakka Tryggvaskála við Ölfusárbrú og Reykjavíkur. Fljótlega upp frá því hófst svo einkasímavæðingin. Árið 1920 var síðan lögð símalína frá Eyrarbakka til Þorlákshafnar. Árið 1947 kaupir síminn nýtt hús á Eyrarbakka undir starfsemi sína. Rafstöðin á Eyrarbakka gangsett 1920. Fangelsið á Litla-Hrauni sett á fót 1929. Samyrkjan sett á fót 1932. Iðnskólinn á Eyrarbakka settur á stofn 1939 Hraðfrystistöðin hf. sett á fót.1943 Ræktunarsamband Eyrbyggja stofnað 1947. Félagið eignast T-D-9 beltadráttarvél sama ár. Tónlistaskóli stofnaður 1960. Leikskólinn Brimver tók til starfa 17. mars 1975. Leikskólinn Brimver fær nýtt húsnæði 1982. Heilsugæslustöðin flytur í nýtt húsnæði við Ásheima árið 1987 en áður hafði hún verið á Sólvöllum og þjónað Eyrbekkingum í 40 ár. Nýja húsnæðið sem var í eigu Guðmundar M Einarssonar stendur þar sem áður var bærinn Vegamót. Dvalarheimilið Sólvellir tekið í notkun 1.nóv.1987 fyrir forgöngu Samtaka áhugamanna á Eyrarbakka um dvalarheimili, en sporgöngumaður þessara samtaka var Ási Markús Þórðarson. Sjóminjasafnið opnar formlega eftir miklar endurbætur 17.júní 1989 en Sjóminjasafnið var formlega stofnsett á sjómannadaginn 1986. Aðdragandi að stofnun safnsinns átti þó lengri sögu, eða frá árinu 1956 þegar Sigurður Guðjónsson skipstjóri á Eyrarbakka vakti máls á þessu efni. Hann átti síðan mestan þátt í því að reisa safnið, en þar er merkastur gripa áraskipið Farsæll.

Útgerð og fiskvinnsla:
Ísfélagið kaupir fyrsta mótorbátinn sem kemur á Bakkann m/b Ingólf 6 tonna eikarbát árið1906. Þorleifur Guðmundson festir kaup á vörpuskipi 1910. Þetta ár gekk mikil síld inn í Eyrarbakkabugt og var talsvert veitt af henni af Eyrbekkingum og Stokkseyringum. Útgerðarfélagið Óðinn stofnað 1943. Árið 1943 var stofnað hlutafélag um um rekstur hraðfrystistöðvar, vinnsla hefst síðan í Hraðfrystistöðinni 4. maí árið 1944. Þann 16. desember 1944 var Útvegsmannafélag Eyrarbakka stofnað. Stjórn þess skipuðu útgeðarmennirnir: Magnús Magnússon í Laufási, formaður, Jóhann Bjarnason, ritari og Sveinn Árnason gjaldkeri. Humarveiðar hefjast á Eyrarbakka 1954. Árið eftir koma 14 Færeyingar til að manna Bakkabáta (1955). Fiskiver s/f. hefst handa við fiskvinnslu og útgerð 1964. Svo mikill fiskafli kom á land vorið 1969 að Stokkseyringar fengu aðstöðu í fangelsinu á Litla Hrauni fyrir söltunarstöð og voru fangarnir látnir vinna við söltunina. Þorlákur Helgi hf. (Síðar Einarshöfn hf.) byggir veiðafærageymslu og fiskvinnsluhús 1970 og sama ár leggja tveir Vestmannayjabátar upp á Eyrarbakka, Blátindur VE og Leo VE báðir um 100 tonna bátar. Álaborg ÁR kemur 1970 og er í eigu Fiskivers sf. Þetta ár eru einnig talsverðar hafnarframkvæmdir á Bakkanum þar sem unnið er við lengingu á bryggju, þá eru gerðir út 6 bátar frá Eyrarbakka. Einarshöfn hf. hefur útgerð og fiskvinnslu 1972. Vegna Vestmannaeyjagosins 1973 leggja fjórir Eyjabátar afla sinn upp í hraðfrystistöðinni á Eyrarbakka , Reynir VE 120 Ingólfur VE 216 Leo VE 400 og Guðmundur Tómasson VE 238. Hlutafélagið Árborg hf. stofnað með Stokkseyringum og Selfyssingum 1974. Félagið eignast skuttogarann Bjarna Herjólfsson ÁR-200 smíðaðan í Póllandi og kom hann til landsins í apríl 1977 og var skipið vígt með pompi og pragt og bundu menn miklar vonir með tilkomu þessa mikla skips. Skömmu síðar brast á mikið atvinnuleysi á Eyrarbakka og Stokkseyri þegar hraðfrystistöðvunum var lokað vegna hráefnisskorts m.a. vegna þess að Bjarni Herjólfsson sigldi með afla sinn erlendis. Árið 1978 var orðið tvísýnt með útgerð togarans vegna rekstrarörðuleika og um leið var rekstur Hraðfrystistöðvarinnar í molum svo til uppsagna kom og tímabundinar rekstrarstöðvunar en árið 1979 vænkaðist hagurinn nokkuð og góður afli barst á land en næstu ár áttu eftir að verða viðlíka erfið, því Bjarni Herjólfsson var þungur í skauti og sitthvað brást með þetta skip og þá brást vinna fólksins um leið. Að lokum endaði skipið á uppboði og misstu Eyrbekkingar þar sinn hlut, en þar tapaði Hraðfrystistöðin h/f 14. miljónum króna sem gerði endanlega út um rekstur þess. Saltfiskverkunarstöðvarnar Fiskiver og Einarshöfn h/f eflast og stækka árið 1981. Eyrbekkingar kaupa Otto Wathne NS-90, 150 tonna stálskip 1984. Hörður Jóhannsson setur upp litla fiskverkunarstöð 1985 þar sem allur fiskur er keyptur á markaði. Suðurvör hf í þorlákshöfn kaupir hraðfrystistöðina á Eyrarbakka og setur þar upp loðnufrystingu í febrúar 1987.(Suðurvör hafði verið með húsin á leigu frá árinu 1985 eftir að Hraðfrystistöðin hf. varð gjaldþrota). Bakkafiskur hf. útgerðarfélag stofnað 1987 kaupir húsakynni Suðurvarar hf. sem áður tilheyrðu Hraðfrystistöð Eyrarbakka og árið 1987-1990 starfa þar 50-60 manns. Í desember 1988 keypti Bakkafiskur 187tn. fiskibát Freyr Ár 170 (áður Arnfyrðingur) auk þess sem félagið gerir út bátana Stakkavík og Bjarnarvík sem áður voru í eigu Suðurvarar hf. Útgerðarfélagið Kór hf. stofnað í maí 1988 af Þórði Þórðarsyni útgerðarmanni og Sævari Sveinssyni skipstjóra og keypti félagið 200 tn. fiskibát Særún ÁR (áður Hrafn Sveinbjarnarson II)

Iðnaður og þjónusta:
Frá því um aldamótin var rekin járnsmíðavinnustofa í Regin,( Þetta er fyrsta húsið sem byggt var á steinsteyptum undirstöðum á Suðurlandi og jafnframt fyrsta húsið sem í var lögð vatnslögn.) þar var m.a. gert við vagnhjól og skilvindur. Frá 1910 ráku Loftur Bjarnason og Einar Jónsson þetta járnsmíðaverkstæði. Þá var Þorleifur Andrésson frá Bildsfelli með sementspípugerð í Mundakoti, en þær voru notaðar til skólplagna og skorsteinagerðar. Prentsmiðja Suðurlands var stofnuð á Eyrarbakka árið 1910 og var hún sett niður í Nýjabæ. Skipasmiðir voru margir á Bakkanum og má nefna þar til sögunar Bjarna Þorkelsson er hóf að smíða róðraskip á Eyrarbakka árið 1911. það sama ár var hér starfandi skíðasmiður Bjarni Vigfússon frá Lambastöðum og smíðaði hann skíði úr ask. Ísólfur Pálsson hóf að fjöldaframleiða netasteina úr steinsteypu 1912 og var það ný uppfinding. Trésmiðja Eyrarbakka stofnuð árið 1930 af þeim Vigfúsi Jónssyni og Bergsteini Sveinssyni í Brennu og var hún fyrsta vélvædda trésmiðjan austanfjalls. Þangskurður hefst á Eyrarbakka og Stokkseyri til þangmjölframleiðslu í verksmiðju sem reist hefur verið í Hveragerði 1939 og stendur sú vinsla til ársins 1941. Ný tilraun með þangmjölframleiðslu var gerð á Eyrarbakka árið 1959 en varð ekki varanleg, var þangið þá brætt í fiskimjölsverksmiðju sem Eyrbekkingar og Stokkseyringar höfðu reist sameginlega árið 1952. Nokkrar frekari ransóknir með þangvinslu í huga voru gerðar árið 1968. Plastiðjan hf. hefur rekstur 14.sept 1957 og veitti 20-30 manns atvinnu. Kaupfélag Árnessinga hóf stórgripaslátrun á Eyrarbakka haustið 1968. Plastiðjan hf.seld einkaaðilum 1972, þá rak Guðjón Öfjörð vélsmiðju á Eyrarbakka um svipað skeið. Alpan hf. stofnað til kaupa á pönnuverksmiðju frá danmörku. 1984 og starfa að jafnaði um 50 manns hjá fyrirtækinu. Kaffi Lefolii tekur til starfa 1994. og er í rekstri til 1999.

Menning:
Blaðið Suðurland hóf göngu sína á Eyrarbakka árið 1910 og tveim árum síðar hóf Jón Helgason prentari að gefa út Heimilisblaðið. Árin 1917-1918 var blaðið Þjóðólfur gefið út og prentað á Eyrarbakka, en þá var ritstjóri þess Gestur Einarsson frá Hæli. Þjóðólfur var áður eitt af Reykjavíkurblöðunum en lenti svo á flakki og um tíma árið 1919 var það gefið út í Haga í Sandvíkurhreppi og síðan á Selfossi.
Bókin "Í húsi nágungans" 1960 og "Staðir og stefnumót" kemur út 1968 eftir rithöfundinn Guðmund Daníelsson. Guðmundur var afkastamikill rithöfundur og gaf út fjölda bóka sem tengdust þorpunum við sjávarsíðuna. Frú Rut Moen síðar organisti Eyrarbakkakirkju þýðir þýska helgileikinn "Í Betlihem er barn oss fætt" yfir á Íslensku og færir Eyrarbakkakirkju að gjöf,sem síðan er færðu upp í kirkjunni í desember 1964 og er það fyrsti helgileikur sem fluttur er í tilefni jóla hér á landi. Jónsmessuhátíð sem tíðkaðist fyrr á öldinni sem leið endurvakin í fjörunni á Eyrarbakka árið 1998.

Eyrarbakkahreppur:
Pétur Guðmundsson oddviti til 1903. Guðmundur Ísleifsson oddviti 1903-1906. Eyrarbakkahreppur eignast jarðirnar Drepstokk og Óseyrarnes 1907. Guðmundur Jónsson (frá Hrauni í Ölfusi) oddviti 1907-1922. Bjarni Eggertsson oddviti 1922-1925. Jón Einarsson oddviti 1925-1928. Magnús Oddson oddviti 1928-1931. Sigurður Kristjánsson oddviti 1931-1942. Ólafur Helgason oddviti 1942-1946. Vigfús Jónsson kosinn oddviti á Eyrarbakka 1946-1970 lengst allra eða 24 ár. Óskar Magnússon oddviti 1970-1978. Eyrbekkingum fjölgar vegna Vestmannaeyjagosins 1973. Íbúar 560 árið 1975. Kjartan Guðjónsson oddviti 1978-1982. Magnús K Hannesson síðasti oddviti Eyrbekkinga frá 1982. Fuglafriðland sett á fót 1995. Eyrarbakkahreppur verður hluti af nýja sveitarfélaginu Árborg 1998. Leikskólinn Brimver stækkaður 1999.

Fólksfjöldi á Eyrarbakka:

712 íbúar 1.des 1900
716 íbúar 1.des 1902
703 íbúar 1.des 1905
730 íbúar 1.des 1910
750 íbúar 1.des 1911
837 íbúar 1.des 1920
770 íbúar 1.des 1924
737 íbúar 1.des 1925
553 íbúar 1.des 1938
575 íbúar 1.des 1939
603 íbúar 1.des 1940
507 íbúar 1.des 1953
461 íbúi 1.des 1963

Hamfarir:
Suðurlandskjálftar.6- 10 maí 1912 og kom hinn fyrri um kl. 6 að kveldi og stóð um hálfa mínútu, en ekkert tjón varð á Eyrarbakka utan sprúngu sem myndaðist í vegg á nýsteyptu húsi (Skjaldbreið). Síðari skjálftinn kom kl 5 þann 10 mái. Ofsaveður, varnargarðar brotna víða undan sjóganginum 9. febrúar 1913 Frostaveturinn mikli.Spænskaveikin 1918. Lognflóðið 21.janúar 1916, mikið tjón á sjógarðshleðslum. Stórsjór veldur tjóni á Sjógarðshleðslum 7.desember 1925 þá brotnaði einnig árabátur í sjóganginum. Sjávarflóð umflæðir Óseyrarnes 1926. Stormflóð brýtur sjógarð en lítið tjón á byggingum16.september og 19.nóvember. 1936. Þann 24. júní og 1. júlí 1944 gerði stórviðri sem olli skemdum á kartöflugörðum. Mikill snjóavetur og ófærð í janúar 1966 og í mars 1967 (Þá var Eyrarbakki á kafi í snjó þakinn ríflega tveggja metra háum sköflum.Ófærðin olli því að þorpsbúar urðu mjólkurlausir í nokkra daga). Aftakaveður 13.janúar 1975. Stórflóð og fárviðri 3. nóvember 1975 mikið tjón á fiskverkunarhúsum og bátum. Aðventuflóðið 1977. Sjógangur mikill en skemdir litlar 9.febr. 1982. Stórsjór gengur á land og flæðir inn í hús 14.desember Stormflóðið 9.janúar 1990.

Húsbrunar og slökkvistarf: Sölubúð Ingólfsfélagsinns brennur 1915. Læknishúsið brennur 1916. Slökkvilið Eyrarbakka kemur Selfyssingum til hjálpar þegar mikill eldur kemur upp í smiðjum Kaupfélags Árnesinga þann 17. janúar 1947. Bruni á Búðarstíg 1966, Íbúðarhús Sverris Bjarnfinnssonar brennur til kaldra kola, en mannbjörg varð, Slökkvilið Eyrarbakka, Stokkseyrar og Selfoss unnu að slökkvistarfinu. Veiðarfærageimsla Hraðfrystistöðvarinnar við Búðarstíg brennur 14.okt.1975,varð af því miljóna tjón. Bruni í Smiðshúsum 1.janúar 1980. Haustið 1987 verður stórbruni í Þorlákshöfn þegar saltfiskverkunarhús Meitilsins (í eigu KÁ og SÍS) brenna, en þau voru byggð að mestu úr efniviði þeim sem áður voru hinar sögufrægu Vesturbúðir á Eyrarbakka.

Nýjungar:
Ritsíminn opnar á Bakkanum 1909. Fréttablaðið Suðurland hefur göngu sína 13.júní 1910 og er blaðið gefið út af prentfélagi Árnesinga sem Oddur Oddson gullsmiður í Regin veitti formensku og er hann jafnframt fyrsti ritstjóri blaðsins. Skólaskoðun er framkvæmd í fyrsta skipti haustið 1914 af Konráði R Konráðsyni lækni og reyndust 80% barna vera með skemdar tennur.Veðurstofa Íslands tekur við veðurathugunum af dönsku veðurstofuni 1920 og er þá ráðin veðurathugunarmaður á Eyrarbakka Gísli Péturson læknir og hefur hann störf árið 1923, en fram að því hafði Peter Nielsen haft umsjón með veðurathugunum á Eyrarbakka fyrir dönsku veðurstofuna.
Kartöflurækt í stórum stíl hafin í Sandgræðslunni. Magnús Magnússon í Laufási og Sæmundur Þorláksson frá Hrauni eru brautryðjendur í vélvæðingu kartöfluframleiðslunnar. Búnaðarsambandið fær til umráða Fordson dráttarvél. Stærri vélbátar koma til sögunar 1930 12-17 tonna. Ræktun trjá og blómagarðs í Eimu 1931. Kornrækt hafin 1935. Fyrsta kvikmyndasýningin í Fjölni á Eyrarbakka 1942 Humarveiðar hefjast í fyrsta skipti 1954. Fastar kvikmyndasýningar hefjast í Fjölni 1958. Sjónvarpstæki kemur á Bakkann 1964 Sjónvörpum tekur fljótt að fjölga, en menn gera sér Kanasjónvarpið að góðu þar til útsending Ríkissjónvarpsins sést loks á Bakkanum í janúar 1966. Ljóskross settur á kirkjuna í stað vindhanans 1966 Hreppurinn stendur fyrir unglingavinnu í fyrsta sinn sumarið 1969, sama ár vinna fangar á Litla Hrauni við framleiðslu netasteina til útflutnings,sem er nýmæli hér á landi. Vökvunarkerfi sett upp í kartöflugarði 1969. Barnaskólin á Eyrarbakka fær tölvur til afnota 1988 en félög og fyrirtæki á Eyrarbakka söfnuðu fé til kaupana.

Löggæsla: Hreppstjórar voru umboðsmenn sýslumanna og fóru með löggæslu þar til lögregluembætti var stofnað í Árnessýslu.

Samgöngur:
Bifreiðastöðin Steindór hefur áætlunarferðir frá Reykjavík til Eyrarbakka og Stokkseyrar 1924

Afskriftir:
Lögferja í Óseyrarnesi aflögð 1931. Stórbýlið og prestsetrið Stóra- Hraun rifið og jafnað við jörðu 1937. Héraðslæknirinn flytur á Selfoss 1944. Kaupfélag Árnesinga lætur rífa dönsku verslunarhúsin 1950 og flytja efnið til byggingar í Þorlákshöfn (Þau hús brunnu 1987) . Iðnskóli á Eyrarbakka aflagður 1951. Engjaheyskapur leggst af 1970. Síðasta kvikmyndasýningin í Fjölni 17. júní 1972. Fjölnir rifinn1972.

Úr ýmsum áttum: Túnfiskur fannst við Eyrarbakka 1904. Árið 1914 stofnaði P. Níelsen, fyrverandi verslunarstjóri á Eyrarbakka dánarminningasjóðinn "Vinaminni". Hinn fyrsti, sem gefnar voru minningargjafir um í sjóðinn, var hinn kunni sagnaþulur Brynjólfur Jónsson frá Minna- Núpi. Sjóðnum var ætlað að styrkja fátæka sjúklinga í hreppnum. Árið 1945 fjölgar villtum minnkum verulega við Eyrarbakka, en áður hefur orðið vart við minnka á þessum slóðum um langt skeið. Árið 1947 gaf Eyrarbakkafélagið í Reykjavík pípuorgel til Eyrarbakkakirkju. Það var vígt sunnudaginn 7. nóvember 1948. Maríus Ólafsson var þá formaður Eyrarbakkafélagsins.Orgelið var smíðað í Walker orgelsmiðjunni í Bretlandi.

2000-2009

Fólksfjöldi á Eyrarbakka:

577 íbúar í des. 2003
580 íbúar í nóv. 2005
595 íbúar í okt. 2007
608 íbúar í feb. 2008

Framkvæmdir:
Endurbætur hefjast á Miklagarði. Rauða Húsið flytur þangað starfsemi sína 2005 Sjálvirk veðurstöð sett upp 2005. Gatna og lóðaframkvæmdir við Hulduhóla 2006 Sparkvöllur byggður 2007. Byggt við Sólvelli, dvalarheimili aldraðra 2008. Sama ár eru miklar endurbætur á gömlu Hraðfrystistöðinni þar sem Gónhóll er nú til húsa.

Veslun og þjónusta:
Landsbankinn lokar útibúi sínu á Eyrarbakka 2001. Síðasta matvöruverslunin lokar á Eyrarbakka 2002. Símstöðin lokar 2002 Íslandspóstur lokar afgreiðslu sinni 2007
Ný verslun Merkisteinn sett á fót 2007 þar sem verslunin Ásinn var áður en hættir rekstri ári seinna. Vesturbúðin sett á stofn á sama stað vorið 2009.

Iðnaður og fiskvinnsla:
Alpan hf flutt til Rúmeníu 2006 Ísfold hættir rekstri 2006 Fiskiver lokar 2006. Handverk hafa nokkrir stundað í litlum mæli. Nokkrir trésmiðir eru starfandi í þorpinu.

Stofnanir:
Hugmyndir uppi um að núverandi húsnæði barnaskólans muni hýsa skólasögusafn þegar nýtt húsnæði fyrir skólann hefur verið byggt. Byggingu nýs skóla var frestað um óákveðinn tíma vegna kreppunar sem hófst haustið 2008.

Menning:
Árni Valdimarsson stofnar Gallerí Gónhól í gamla frystihúsinu 2008. Aldamótahátið haldinn sumarið 2009 í fyrsta sinn fyrir tilstilli ferðaþjónustuaðila á Eyrarbakka, auk fastra liða svo sem Vor í Árborg og Jónsmessuhátíð.

Nýmæli:
Frðrik Erlingsson stóð fyrir hátíðinni "Vorskipið kemur" og skapaði 19.aldar stemmingu á Eyrarbakka og Stokkseyri 2007. Tilraun með ókeypis strætisvagnaferðir í Árborg hefjast 23.janúar 2008.

Heimildir m.a. Saga Eyrarbakka, Saga Stokkseyrar, Austantórur, Héraðsblaðið Suðurland og önnur helstu dagblöð fyrri tíma auk minnisbóka Sig And. Þessi annáll var áður á vefsíðunni brim.123.is/

Mörg eru þau ör sem vöndur skildi

2010-09-19T00:57:00.001Z

Við Lefolii verslun starfaði eitt sinn búðarþjónn Bjarni Siggeirsson að nafni, og þótti stundum illur viðskiptis, rauk á menn og slóst við þá ef honum sýndist svo, eða geðjaðist ekki að þeim sem áttu erindi í verslunina. Á þessum árum var að alast upp á Bakkanum hjá föðurbróðir sínum Birni Vernharðssyni í Garðbæ drengur að nafni Björn Kristjánsson er síðar var ráðherra. Hinn 5.apríl 1871 þá Björn er 13 ára er hann kallaður á fund Bjarna búðarþjóns. -Bjarni hafði áður lent í slagsmálum við mann sem hann að einhverjum ástæðum vildi meina viðskipta í versluninni, en í átökunum misst úrið og úrkeðjuna og týnst hvort tveggja. Björn fór út í búð að áeggjan leikfélaga síns Jakops Jónssonar til að finna úrið fyrir Bjarna en egi fanst það og fóru þeir heim við svo búið-.
Þegar Björn mætir til fundar við Bjarna heimtar hann af honum úrið og segir að Jakop hafi tjáð sér að hann hafi tekið það. Björn neitar því og tekur Bjarni hann þá steinbítstaki og kastar út úr búðinni og fékk hann æ síðan svipaðar viðtökur ef hann vogaði sér í búðina.

Gerist svo ekkert í málinu fyrr en 5. ágúst 1872 að sýslumaður Þorsteinn Jónsson ríður með miklum þjósti inn í bæinn og hefur þegar réttarhald yfir drengnum í Assistentshúsi. Sýslumaður las upp réttarpróf yfir Birni og Jakop sem nú lagðist veikur en kenndi þó enn Birni um “úrstuldinn”að sagt var. Sýslumaður reyndi því ítrekað að kalla fram játningu af Birni. Þegar ekki gekk með góðu, tók hann barnið afsíðis þar sem réttarvottarnir sáu ekki til og hóf að tukta drenginn með barsmíðum og kjaftshöggum, en Björn játti ekki þó væri grátandi og sár. Þá kemur amma Björns, Sigríður Bjarnadóttir í Assistentshús og skerst í leikinn með því að húðskamma sýslumann fyrir ólöglega meðferð á barninu og féllust þá sýslumanni hendur. Réttarhaldinu lauk síðan í viðurvist réttarvotta.

Hinn 30. oktober 1872 fékk sýslumaðurinn í Árnessýslu skilaboð frá starfsbróður sínum í Rángárvallasýslu H.E, Johnsson að maður úr sýslunni Guðmundur Runólfsson þá 19 ára hafi fundið úrið sama dag og það hvarf fyrir utan verslunina nokkuð skemmt og fylgdi úrið með til sýslumannsins í Árnessýslu. Lyktir málsins urðu því að Björn var sýknaður, en hvorugur þeirra sýslumaðurinn eða Bjarni höfðu fyrir því að biðja drenginn afsökunar á illri meðferð þeirra á honum.

Hleðslumaðurinn Þorleifur ríki

2010-08-11T23:25:00.000Z

Þeir báru ekki alltaf mikið úr býtum, verkamennirnir á Eyrarbakka í eina tíð og þannig var það þegar sjógarðurinn fyrir Skúmstaðarlandi var hlaðinn á árunum milli 1830 og 1840 að verkamenn töldu laun sín ekki hrökkva fyrir fatasliti. Þó var þar í hópi einn maður sem lést vel við una. Það var Þorleifur Kolbeinsson sem þá var ungur maður og seinna kaupmaður á Háeyri og gekk þá undir nafninu Þorleifur ríki. Sagt var að á kvöldin eftir að vinnu lauk, hafi hann gert leit umhverfis búðir verslunarinnar að skinnsneplum og vaðmálssnifsum sem lestarmenn höfðu látið eftir liggja, en notuðu annars undir reiðinga. Hafði Þorleifur sitthvað upp úr þeirri leit og sat á kvöldum við að bæta flíkur sínar og skó með ræksnum þessum. Enda mun honum hafa enst sami búnaðurinn meðan á verki þessu stóð, sem var eitthvað á þriðja ár.

Svo far nú veröld vel

2010-08-10T23:35:00.004Z

Þegar einn af Kambránsmönnum Sigurður Gottvinsson var í gæslu á Óseyrarnesi eftir tvenn strok var hann geymdur í járnum í sérstöku trébúri. Þegar veður var gott fékk hann að fara út að viðra sig litla stund.
Eitt sinn er svo bar við, sá hann velmerktarmann ríða vestur í ferjustað í Óseyri og reið hann illa hesti þeim sem Sigurður hafði átt en kaupmaður keypt á uppoði sem fram hafði farið á eignum hans. þá sást hann vikna og tár hrukku af hvörmum í það eina sinn í vistinni er hann gekk aftur til kompu sinnar og sagði "Svo far nú veröld vel".

En dómari hans Þórður Sveinbjörnsson Sýslumaður í Árnessýslu sagði við annað tækifæri, er sumum þeim sem í sakamálin flæktust var beðið vægðar við dómsransókn á Kambránsmálinu " Réttvísinni fullnægist og heimurinn fari fjandans til".

Báran á Eyrarbakka í 100 ár

2005-07-13T23:30:00.006Z

Saga Bárunnar á Eyrarbakka

Sjómannafélagið Báran á Eyrarbakka var stofnað 14. febrúar 1903 og var stofnfundurinn haldinn í Bræðrafélagshúsi svokölluðu sem var vöruskemma sunnan Háeyri.
Forgöngumaður að stofnun félagsins var Sigurður Eiríksson- Regluboði. Tildrög að stofnun félagsins var sú, að þá um haustið hafði samist svo um með þeim Ottó N. Þorlákssyni og Sigurði Regluboða að Sigurður gengist fyrir stofnun Bárufélaga á Suðurlandi í þágu stórstúkunnar gegn því að Ottó stofnaði sjómannastúku í Reykjavík.

Það lá vel við að Sigurður hefðist handa um þetta í sinni heimabyggð á Eyrarbakka, enda var hann þar kunnugastur og vissi gjörla til hverra væri helst að leita í þessu sambandi.
Kom svo til þess að undirbúnings stofnfundur var haldinn í Bræðrafélagshúsi í desember 1902 gengu 12 menn í félagið sem stofnendur. Stjórn var kosin og til formensku valdist Guðni Jónson formaður frá Einarshöfn. Inntökugjald var ákveðið 25 aurar en árgjald 50 aurar. Var síðan ákveðið að halda framhalds stofnfund síðar til að gefa fleiri mönnum færi á að gerast stofnfélagar. Sá fundur var síðan haldin 14, febrúar 1903 og miðast stofnun félagsins við þann dag.

Fyrsti formaður Bárunnar- Guðni Jónsson.

Guðni Jónsson var fæddur í Steinskoti á Eyrarbakka 5. júní 1867 og voru foreldrar hans Jón Sigurðsson bóndi í Steinskoti og Ingibjörg Guðnadóttir frá Þverspyrnu í Ytri hrepp.
Kona Guðna hét Sigríður Vilhjálmsdóttir ættuð frá Rángárvöllum, þau áttu einn son sem dó ungur og ókvæntur.

Guðni var stór vexti og mikill á velli. Hann var sagður sterkur með eindæmum á sínum yngri árum og hlaut þá viðurnefnið Guðni- Sterki. Ein sagan segir að hann hafi oft lyft fullri lagertunnu upp á brjóst sér og síðan brugðið neglunni úr með tönnunum og drukkið af eins og um hálf anker væri að ræða. Margir sáu hann einnig tæma fulla brennivínsflösku í einum teig.

Guðni var hinsvegar stilltur mjög og gæfur svo eftirtekt vakti. Hann var lengi vinnumaður hjá Andrési Ásgrímssyni en stundaði einnig sjósókn og var formaður á róðrabát og þótti sókndjarfur og aflasæll.

En Guðni varð síðar meðal bestu Templara og fljótlega eftir það var hann kjörinn formaður verkamannafélagsins Bárunnar. Það átti hinsvegar ekki fyrir Guðna að liggja að verða gamall maður. Hann veiktist skyndilega er hann var á leið til Þorlákshafnar á svokölluðu ”Leiði” þ.e. að fara í sjóbúð með færi og annan búnað til sjósókna og lést hann skömmu síðar aðeins 45 ára gamall þann 26.febrúar 1912.

Eftirfarandi kveðjuljóð samdi Brynjúlfur Jónsson frá Minna- Núpi fyrir hönd Verkamannafélagsins árið 1912.

Kveðja Verkamannafélagsins.

Hin forna saga
Var söm alla daga,
Og ennþá ný og ný,
Að ýmsir bana bíða,
Í blóma lífsins lýða,

Og manndómsstörfum miðjum í,
Vort félag má þess minnast,
Og mikið um það finnast,
Við þetta þunga spor,
Er hér þig kveðja hljótum,
Á hinstu vegamótum,
Starfsbróðir kær og vinur vor,
Þín sakna mjög við megum.

Af meðbræðrum vér eigum,
Of fáa, sem þér,
Jafnsnjallir metast megi,
Svo missi þinn upp vegi.
Sá skaði brátt ei bættur er,
Þín hrein og hógvær lundin,
Var hyggni og gætni bundinn,
Og ötull viljinn var.
Ei tál var þér að treysta,
Frá trúar helgum neista,
Á ævistarf þitt birtu bar.

Nú fer þú fyrr en varði,
Nú fylgir þér úr garði
Vort sorgblítt þakkarþel,
Nú ferðu í félag æðra,
Til frelsaðra himinbræðra,
Þar finnumst aftur.
Farðu vel.

Brynjúlfur Jónsson.

Árið 1904 skoraði félagið á hreppsnefnd Eyrarbakkahrepps að hún léti sjá um að baujunni á Rifsósi yrði haldið við á kostnað hreppsjóðs og í ársbyrjun 1905 samþykkti hreppsnefndin að verða við áskorun félagsins að öðru leiti en því að útgerðamenn skyldu greiða þau vinnulaun sem af þessu leiddi.

Árið 1906 boðaði félagið til fundar í Barnaskólahúsinu, þar sem fyrir var tekið tilboð Lefolii- verslunar um hleðslu á sjógarði fyrir Skúmstaða og Einarshafnalandi, þar sem verkamenn skyldu fá 20kr fyrir hvern lengdarfaðm í sjógarðinum uppkomnum, miðað við að grjót til hleðslunnar væri komið á staðinn. Þessi tillaga var samþykkt einum rómi, enda var Guðni þessu eindregið fylgjandi, þar sem með framkvæmdinni var um tíma ráðin bót á því slæma atvinnuástandi sem landlægt var í þorpinu stórann hluta vetrar. Sjógarðshleðslan stóð nokkuð á þriðja ár og náði þá allt vestur að Ölfusárósum.

Áður hafði verið hlaðinn garður fyrir Skúmstaðarlandi á árunum 1830-1840 og stóð Lefolii- verslunin einnig fyrir þeirri framkvæmd, en oft hlupu skörð í þessa garða í stórsjóum og þurftu ætíð viðhalds við
Aðalhleðslumenn voru í það sinn, þeir Magnús frá Sölkutóft, faðir Hús- Manga og Jón Sigurðsson í Steinskoti, eða þeir sömu og hlóðu veggi Garðslöðunar á sínum tíma, en þar standa nú tóftirnar einar eftir þegar þetta er skrifað, því hlöðuþakið fauk í veðrinu 1990. Hlaðan stóð vestan við Garðhús alveg við götuna.
Árið 1905 hafði félagið gert tilraun með verkamannasamning, er þeir nefndu svo við verslanirnar, en ekki náðu þó öll atriði hans fram að ganga, enda stóð í töluverðu stappi með hann fyrst í stað. Skiptust félagsmenn þá í tvo hópa, með eða á móti. Ólafur í Stíghúsi faðir Þorkels kaupmanns hafði verið harðasti fylgismaður samningsins og stappað stálinu í félagsmenn. Voru mikil fundahöld hjá félaginu út af þessu og lá við sundrung félagsins um tíma áður en sættir náðust í málinu. Á einum þessara funda var það sem Erlendur –Gamli í Smiðshúsum sagðist “ ekki vilja hafa neitt andskotans bríarí fyrir Lefolii- verslunina” en karlinn hafði haft einhver snöp hjá Lefolii- verslun á milli vertíða.

(Þegar verkamenn fóru alvarlega að leitast við að fá kjör sín bætt, við vinnu hjá Lefolii -verslun kom Sigurður Þorsteinsson nokkuð þar við sögu en hann var í nefnd sem fjallaði um málið í byrjun. Hann segir svo frá:

Samningur var saminn og var ráðgert að allir verkamenn skrifuðu undir hann. Áður en hann var gjörður opinber fór ég ásamt öðrum nefndarmanni á fund Sigurðar sýslumanns (Ólafssonar) og óskuðum eftir að hann skoðaði samninginn með það fyrir augum að hann færi ekki í bága við gildandi lög og hvort að eftir honum yrði dæmt ef til þyrfti að taka.

Einhverjir höfðu veitt því eftirtekt að sýslumaður gerði sér erindi niður á Bakka þá um kvöldið, en sama kvöld fór fram fjölmennur fundur (í Barnaskólahúsi) þar sem allir skrifuðu undir samninginn fyrir utan 5 eða 6 menn sem skoruðust undann.

Morguninn eftir kom tilkynning uppfest í verslunarhúsum að á næsta vori yrðu verkamenn ráðnir upp á tímakaup. ( áður á daglaunum miðað við 12klst á 12 ½ aur pr klst)
Þetta tímakaup var að vísu lítið eitt lægra en tiltekið var í samningnum en þó að 2/5 hærra en verið hafði áður. Við höfðum nokkra vissu fyrir því að Sigurður Sýslumaður hafi hér haft hönd í bagga um sættir í málinu og út frá þessu var samið um málið svo ekki kom til árekstra að sinni. Samþykkt var á fundi í félaginu að laga samninginn að þessu til bráðabrigða. Seinna kom til þess að verslunin riftaði samkomulagi þessu að nokkru og áttu örugglega þessir 5-6 menn er áður var getið,sinn þátt í því.
Út af þessu var haldinn sáttafundur á Bakkanum er stóð í 8-10 klst.
Endaði sátt á þann veg að verslunin gekk að öllum kröfum stjórnar verkamannafélagsins og lofaði að ekki skildi framar rifta samningum af verslunarinnar hálfu.

Mér er ekki grunlaust að sáttafundurinn hafi verið dreginn svo á langinn sem raun varð á vegna þess að leitað var ráða hjá Sigurði Sýslumanni meðan á fundinum stóð.

Þessi samningur er nú löngu tíndur, en á sama tíma gerði Báran á Stokkseyri (síðar Bjarmi) samskonar samning á sínu félagssvæði og hljóðar taxtinn svo frá 8.apríl 1905:
1) frá 1.apríl-1.júlí skulu laun karla vera 20 aurar og 15 aurar fyrir konur fyrir hverja unna klukkustund.
2) Frá 1.júli – 10 september, lægst 30 aurar fyrir karla og 20 aurar fyrir konur.
3) Frá 10 september til ársloka, lægst 20 aurar við upp og útskipun en 15 aurar við aðra vinnu. Vinnulaun skulu borguð í peningum.
Auk þess bættu Stokkseyringar við samninginn að reynt skyldi að skrúfa upp kaupið um 5aura í nætur og helgarvinnu, en það ákvæði mun ekki hafa verið í samningi Bárunnar á Eyrarbakka.

Í byrjun aldarinnar voru daglaun fyrir 12 tíma vinnu unna frá 6 að morgni til 8 að kvöldi 1kr og 50 aurar eða 12 ½ eyri á klst. nema um sláttinn, en þá voru greiddar 2kr í daglaun.

Árið 1906 eða jafnvel fyrr var sá siður tekinn upp að halda jólaskemmtun fyrir börn og á sama ári færði félagið upp sjónleik fólki til skemmtunar og var ágóðinn notaður til að styrkja sjóði félagsins. Þann 18. febrúar sama ár var styrktarsjóður félagsins stofnaður með 89 kr. og 60 aurum sem var ágóði af hlutaveltu sem félagið efndi til í þessu skyni og haldinn þennan sama dag.
Fyrstu umsjónamenn sjóðsins voru þeir Jónas Einarsson í Garðhúsum og Loftur Arason í Inghól og voru árgjöld félagsmanna í sjóðinn 25 aurar, en árið 1911 var árgjaldið hækkað í 35 aura. Mörgum félagsmönnum ofbauð árgjaldið svo að þeir þóttust ekki hafa efni á aðild að sjóðnum og stóðu utan við hann. Aðaltekjur sjóðsins voru þó í langan tíma ágóði af hlutaveltum sem félagið efndi til öðru hvoru í þessu skyni sjóðnum til styrktar. Kom sjóðurinn oft að góðum notum þegar illa stóð á enda ekki í marga staði að sækja á þeim tíma.

Á sama ári var stofnuð pöntunardeild innan félagsins sem sjá átti um innkaup á vörum fyrir félagsmenn og afgreiðslu þeirra. Forstöðumaður deildarinnar var Oddur Oddsson gullsmiður. Pöntunarfélagið lagðist þó fljótlega niður sökum vanskila einstakra félagsmanna og tapaði Oddur 34 kr. á þessum viðskiptum, en félagsjóður endurgreiddi honum þó helming þeirrar upphæðar 10 árum seinna.

Á þessu ári skoraði félagið á hreppsnefndina að hún frestaði hreppsnefndarkosningum sem fram áttu að fara vorið eftir til haustsins, svo sem flestir gætu notið kosningaréttar síns þar sem svo margir væru fjarverandi vegna vinnu sinnar þá um vorið og var félagið ávallt vakandi yfir þessu svo sem mörgu öðru og lengi síðan hélt félagið sömu áskorunum þegar hreppsnefndarkosningar stóðu fyrir dyrum öðru hvoru.

Árið 1905 fengu verslunarmenn inngöngu í félagið og jók það mjög á starfsemina, þar sem í þeirra hópi var margt góðra starfskrafta sem vanir voru félagsmálum. Auk verslunarmanna bættist nýr félagsmaður í hópinn, en það var Bjarni Eggertsson búfræðingur sem mjög átti eftir að koma við sögu félagsins næstu áratugina og var hann formaður Bárunnar um langt skeið.

Á árunum 1907-1909 hóf félagið að gefa út handskrifað blað sem nefndist “Blær” og félagsmenn rituðu í ýmsar ágætar greinar og oftast undir dulnefnum. Jafnan var lesið uppúr blaðinu á félagsfundum og efni þess síðan rætt á eftir. Í blaðið var helst ritað um ýmis framfaramál félagsmanna og íbúa þorpsins og má þar nefna –vegamálin, því vegi vantaði nánast algerlega á þessum tíma og voru raunar ekkert annað en vagnslóðar og troðningar.-Símamálið, það snerist um að fá lagðan síma til þorpsins og stofnun símstöðvar- Netamálin, snerust um að hefja þorskveiðar í net í stað línu og færaveiða er þá helst tíðkuðust. -Þangbrennslu, en úr þangi mátti vinna verðmætt joð með þeim hætti. - Jarðakaupa og ræktunarmálin ásamt mörgu fleira. Einnig var þar eitt og annað af léttara taginu. Útgáfu blaðsinns lauk á styrjaldarárunum fyrri. Skömmu fyrir seinni heimstyrjöldina var hafist handa við að endurvekja blaðið en útgáfa þess varð þó ekki til langframa.

Árið 1908 var símamálið mjög til umræðu á félagsfundum og komu fram áskoranir á hreppsnefndina að taka þátt í rekstri símstöðvar á Eyrarbakka ef Landsíminn legði símalínu hingað austur, sem þá var komið til umræðu. Helstu forsvarsmenn símamálinu voru þeir Jóhann V. Daníelsson verslunarmaður og Oddur Oddson gullsmiður,en hann varð síðan fyrsti símstöðvarstjórinn á Eyrarbakka þegar síminn tók til starfa árið 1909.

Guðna Jónsyni verður seint fullþakkað starf sitt í þágu félagsinns og óvíst hvort nokkur annar hefði getað leitt það jafn farsællega og hann gerði fyrstu árin. Víðast annarsstaðar tolldu formenn vart lengur í stöðu sinni en út árið og á Stokkseyri til að mynda voru 7 formenn fyrstu 4 árin. Það sýnir betur en nokkuð annað þá erfiðleika sem formenn verkalýðsfélaganna áttu við að glíma fyrstu starfsárin. Víða var hreinlega gengið frá slíkum félögum dauðum eftir stuttan tíma þar sem samstaða verkamanna og forustunnar var ekki fyrir hendi. Guðni naut mikils stuðnings frá þáverandi varaformanni Sigurjóni Jónsyni frá Norðurkoti síðustu árin sem Guðni gegndi formennsku í félaginu en hann lauk sínum formannsferli í desember 1909.

Bjarni Eggertsson formaður 1910

Bjarni Eggertsson búfræðingur á Tjörn tók við formennsku af Guðna og átti síðan sæti í stjórn félagsinns óslitið til ársinns 1931. Fyrst sem formaður en síðan gegndi hann lengi varaformennsku í félaginu. Þá var hann á nefndu tímabili ritari í nokkur ár. Þótt Bjarni væri einlægur verkalýðssinni og málsvari alþýðunnar, skorti nokkuð á framkvæmdasemi fyrir félagið. Hann var fyrst og fremst áróðursmeistari og hvatti sífellt til bættra kjara og aukna framkvæmda. Einn fornvinur hans orðaði það svo að hann hleypti eldi í allt og alla. Honum vantaði þó afl til að þoka málum félagsinns áfram. Bjarni hélt samt hjörðinni saman og á þessum árum var léttur blær yfir félagsstarfinu. Fastur liður í félagsstarfinu var afmælisskemmtun félagsinns, Báruballið svonefnda sem haldið var árlega og Bjarni hafði forgöngu fyrir.

Þó reynt væri að halda í horfinu í kaupgjaldsmálum dróst félagið nokkuð afturúr á þessum árum og sérstaklega á heimstyrjaldarárunum fyrri, en þá kreppti vöruskortur og dýrtíð illilega að verkafólki hér á Eyrarbakka sem annarstaðar á landinu og voru því farnar aðrar leiðir til að bæta afkomuna. Bjarni var mikill fylgismaður aukinnar ræktunar og eggjaði menn á að auka við búfénaðinn og kartöfluræktina enda byggðu menn í auknum mæli afkomu sína á búskap og jarðrækt með tilfallandi vinnu á þessum tíma. Menn höfðu þá kálgarð við hvert hús og voru jafnvel farnir að plægja sér garða meðfram sjógarðinum beggja vegna og bera í þara sem þótti afburða góður áburður. Bjarni átti síðar sæti í landbúnaðarnefnd Eyrarbakkahrepps.

Til er vísa sem Bjarni Eggertsson samdi á þessum árum og er hún svona:

Þó stundum verði pat í pakkhúsinu
Og piltar fái dálítinn kuldahroll.
Þá finnst mér líka vert að hyggja að hinu
Að af hrollinum við greiðum engan toll.

Vísan er ort í tilefni þess að fundir félagsinns fóru jafnan fram í pakkhúsinu við Háeyri, en þar var upphitun engin og urðu menn oft að berja sig til hita á köldum vetrardögum.

Þorfinnur Kristjánsson formaður 1915

Þorfinnur Kristjánsson kom til Eyrarbakka vorið 1915 sem prentari við blaðið Suðurland sem gefið var út á Eyrarbakka og varð hann ritstjóri þess árið eftir en tekur við formensku af Bjarna Eggertssyni í Bárunni um miðjan desember 1915 og getur um störf sín í félaginu í ævisögu sinni, þar sem segir. “ Það leiðir að sjálfu sér að ég var í verkamannafélaginu Bárunni. Ekki minnist ég þó þess að nokkuð sérstakt liggi eftir mig frá þeim tíma. Ég talaði á fundum þess og var hvatamaður að Jóhanni V Daníelssyni var vikið úr félaginu. Mér fannst illa viðeigandi að hafa einn af stæðstu atvinnurekendum þorpsins í félaginu. Ég held það hafi verið einasta afrek mitt í félaginu”.
(Þorfinnur minnist ekki á formensku sína í félaginu í ævisögu sinni þó heimildir bendi til þess að hann hafi þar gengt formennsku í eitt ár. Sömu heimildir benda til að brotthvarf Jóhanns V. Daníelssonar úr félaginu hafi borið að með öðrum hætti.)

Deila sú sem olli brotthvarfi Jóhanns V. varð á árinu 1916, út af inngöngu félagsinns í Alþýðusamband Íslands. Þorfinnur hafði framsögu fyrir málinu og hvatti eindregið til að félagið gengi þegar í sambandið. Skiptust menn í tvær fylkingar, með og á móti. Jóhann var fremstur í flokki þeirra sem mótfallnir voru inngöngunni og urðu miklar og heitar umræður um málið og stóð fundurinn fram á nótt. Til þess var tekið þegar Jóhann V og Sigurður Ísleifsson trésmiður deildu hart um málið. Þá stóð Jóhann V frammi fyrir Sigurði og hafði blýant á lofti en Sigurður otaði tommustokk sínum. Fundinum lauk síðan með atkvæðagreiðslu um málið og var samþykkt með nokkrum meirihluta að sækja um inngöngu í Alþýðusambandið.
En Jóhann V ásamt nokkrum öðrum hættu að mæta á fundi félagsinns eftir þetta og hraktist þannig úr félaginu. Báran gekk svo í ASÍ á stofnári sambandsins.

Annað mál sem Þorfinnur beitti sér fyrir, var að félagið veitti Haraldi Guðmundssyni á Stóru Háeyri styrk til að stunda dýralækningar á Bakkanum, en Haraldur fékkst við þessháttar þó ólærður væri. Haraldur mun hafa fengið smá styrk til þessa í eitt ár að minstakosti.
Á formannsári sínu var þorfinnur jafnframt ritstjóri Suðurlands og skrifaði mikið í blaðið um verkalýðsmál ásamt Bjarna Eggertssyni. Þorfinnur fluttist síðan af Bakkanum 1917.

Einar Jónsson formaður 1916

Einar Jónson í Túni var járnsmiður að atvinnu og hafði hann fyrst smiðju í Regin en síðar við Heklu vöruhúsin þar sem Vilhjálmur Gíslason stundaði síðar iðn sína um margra áratuga skeið eftir að Einar í Túni var farinn af Bakkanum.

Einar í Túni var mikill verkalýðssinni og rótækari en flestir aðrir enda var hann í hinum rótækari armi Alþýðuflokksins. Á formanns árum hans var félagslífið í hvað mestum blóma og var Báran þá öflugari og fjölmennari en í annan tíma á þessum árum. Þegar flest var um 1920 voru félagsmenn 189. Þá voru Eyrbekkingar líka hvað fjölmennastir eða í kringum 1000 manns. Íbúum fækkaði þó ört efir að kaupfélagið Hekla og Sparisjóður Árnessýslu urðu gjaldþrota. Árið 1928 gekkst félagið fyrir stofnun Slysavarnardeildar á Eyrarbakka sem starfað hefur sleitulaust síðan. Einar lét af formennsku 1929 og fór af Bakkanum skömmu eftir húsbrunan í Túni 1932, en þar fóru forgörðum elstu fundagerðabækur Bárunnar.

Þorleifur Guðmundsson formaður 1929

Þorleifur Guðmundsson frá Háeyri gegndi formennsku í Bárunni í eitt ár og í hans tíð voru holræsismálin hvað mest í deiglunni og lagðist félagið á árarnar með Búnaðarfélagi Eyrarbakka um að hrinda þessu verki í framkvæmd, en með því átti að losa vatn af túnum norðan þorpsins og veita því til sjávar um lokræsi og gera þannig aukna túnrækt mögulega. Þá var hafist handa við að byggja þrjú slík lokræsi í gegnum þorpið. Landsbanki Íslands átti þá þrjár megin jarðir Eyrarbakkahrepps og lagði einna mesta fé til framkvæmdanna ásamt lands- og Sýslusjóði en einnig lögðu 57 einstaklingar fé til verksinns auk þess sem Alþingi veitti fjárstuðning til framkvæmdanna.

Þorleifur flytur svo af Bakkanum 1930. Hann var síðan um skeið alþingismaður Árnesinga.

Andrés Jónsson formaður 1930

Andrés Jónson frá Smiðshúsum tekur við formennsku eftir Þorleif og í hans tíð vor brotið upp á því nýmæli að veita konum inngöngu í félagið og gengu alls 9 konur í félagið. Vera þeirra í félaginu var þó ekki löng að þessu sinni því árið 1936 eru þær allar gengnar úr félaginu og koma ekki aftur við sögu félagsinns fyrr en árið 1954. Ekki er vitað um ástæður þess að konurnar hurfu af vettvangi en eftirfarandi vísa skýrir málið.

Bjarni konum ennþá ann
Eins og fleiri gera
En leggur við því blákalt bann
Að í Bárunni megi þær vera.

Harkan var mikil á þessum tíma og af pólitískum toga og félagið skiptist í fylkingar eftir pólitískum línum. Var annar armurinn róttækur en hinn var hægfara. Andrés tilheyrði rótækari armi félagsinns og hinir sem voru fylgjandi hægfara áherslum sættu sig ekki við hann sem formann. Því var það að hinn hægfara armur með Bjarna Eggertssyni í broddi fylkingar, boluðu Andrési úr formannssætinu áður en starfstími hans var útrunninn og við formennskunni tók Bjarni til bráðabrigða.

Bjarni Eggertsson formaður 1931

Bjarni Eggertsson er kjörinn formaður félagsinns árið 1931 en vera hans í formannsstólnum verður þó ekki löng að þessu sinni því að á miðju sumri árið 1931 er hann feldur úr formannssætinu þegar verkamenn samþykktu næstum einróma vítur á hann og kemur hann ekki meira við sögu félagsinns eftir það.

Tiltrög málsinns voru þau að Bjarni samþykkti fyrir félagsinns hönd að föngum á Litla Hrauni skyldi veittur réttur til vinnu við vegagerð í Ölfusinu, en þó með því skilyrði að hann sjálfur og einn allra verkamanna Bárunnar sæti að þeirri vinnu. Einna harðastur í gagnrýni á þessi verk Bjarna var Bjarnfinnur Þórarinsson á Búðarstíg enda hafði Bjarni með þessu bætt gráu ofan á svart því ríkið lét fangana jafnframt keppa við verkamenn á almennum markaði auk þess sem ríkið beitti sér fyrir því að aðeins Reykvíkingar kæmust að í svokallaðri “Síberíuvinnu” sem var atvinnubótavinna fyrir atvinnulausa verkamenn og fór fram við hreppamörkin milli Eyrarbakka og Sandvíkurhrepps.

Þorvarður Sigurðsson formaður 1931

Þorvarður Sigurðsson skólastjóri gekk í félagið 1929 að beðni þáverandi formanns Þorleifs Guðmundssonar. Þorvarður tók síðan við formennsku af Bjarna Eggertssyni og gegndi því starfi þar til hann fór af Bakkanum haustið 1938.

Þorvarður segir sjálfur að afkoma verkamanna hafi verið mjög bágborin og fátækt algeng á þessum tímum. Í tíð þorvarðar er stunduð hin svokallaða “Samyrkja” en það var sameiginleg ræktun garðávaxta sem félagsmenn Bárunnar stunduðu, en þó hafði hver sína skák til ræktunar fyrir sjálfan sig. Báran hafði hinsvegar forgöngu um ræktina og sá til þess að landið undir garðana væri plægt en landbúnaðarnefnd Eyrarbakkahrepps úthlutaði landi til þessara þarfa á söndunum vestan þorpsins. Af þessu var nokkur tekjubót á atvinnuleysisárum kreppunnar. Samyrkjan mun hafa starfað undir handarjaðri félagsinns á árunum 1932-1939
Árið 1936 tók félagið að berjast fyrir stofnun sjúkrasamlags í hreppnum og kom Lúðvík Nordal síðar til liðs við félagið í þessu máli og var sjúkrasamlagið stofnað skömmu síðar.

Kristján Guðmundsson formaður 1939

Kristján Guðmundsson tekur við formennsku af Þorvarði 1939 en hafði áður gengt varaformennsku í tíð Þorvarðar.

Í tíð Kristjáns var Sandvarnargarðurinn svo nefndi í byggingu og urðu allsnörp átök milli verkamanna og forráðamanna hreppsinns við þessa vinnu. Verkamönnum voru aðeins greiddir 67 aurar á tímann sem var undir taxta en taxtinn var þá 1.kr.pr.klst. Verkamenn lögðu niður vinnu og neituðu að hefja hana á ný nema greitt yrði samkvæmt taxta. Ákveðið var að skipa samninganefnd til að leysa vandann og sátu þeir Kristján Guðmundsson formaður og Andrés Jónsson í nefndinni fyrir hönd verkamanna en Sigurður Guðmundsson bóksali fyrir hönd hreppsinns. Þeim samningum lauk með því að Kristján samdi við Sigurð án þess að hafa Andrés með í ráðum. Samið var upp á sama kaup, 67 aura á tímann en verkamenn áttu síðar að fá mismuninn frá kauptaxta greiddan í bréfum. Við þennan samning var svo aldrei staðið og hlaut Kristján ámæli fyrir vikið.

Á þessum árum fóru verkamenn að rétta úr kútnum vegna hinnar miklu vinnu við hernaðarmannvirkin sem breska setuliðið var að láta reisa á Kaldaðarnesi og spruttu upp ýmsar deilur vegna þessa milli verkalýðsfélaganna á Eyrarbakka og Stokkseyri um rétt til þeirrar vinnu.
Í fundagerðarbók verkamannafélagsinns Bárunnar er herstöðvarvinnu fyrst getið á félagsfundi 2.des 1940. Breska setuliðið greiddi þá fyrst kauptaxta Dagsbrúnar í Reykjavík ásamt hefðbundnum matar og kaffitímum. Þann 23. september fór yfirmaður setuliðsins fram á að Íslendingar ynnu í kaffitímum og tækju aðeins ½ tíma í mat og kaup hækkað að sama skapi í 1.95 kr. á klst. En fljótlega lækkaði setuliðið kaup niður í 1.78 kr./klst.
Einhverjar deilur urðu um málið og þann 3. janúar 1941 var öllum sagt upp, 200-300 manns.

Á fundi Bárunnar 5. janúar 1941 skýrir Jóhann Ólafson -kaupmannsson og mælskur á ensku- frá viðtali sínu við yfirmenn Breta í Kaldaðarnesi og kvað þá vera fyrir sitt leyti ósamála vinnustöðvuninni sem stjórn setuliðsins kom á 3. janúar.

Svo virtist að hreifing væri komin á málið frá æðri stöðum og þann 9. janúar lá fyrir hjá Bárunni tilboð frá breska setuliðinu um 2.06 kr./klst. miðað við 9 klst. vinnudag.
Tilboðinu var tekið hið snarasta.

Sigurjón Valdimarsson formaður 1942

Sigurjón Valdimarsson í Norðurkoti tekur síðan við formennsku í Bárunni 19. deseber 1942. Í stjórnartíð Sigurjóns ber hæðst sá mikli áhugi sem var á stofnun Útgerðarfélags og Hraðfrystihússins og byggingu þess sem átti eftir að breyta afkomumöguleikum verkafólks á Eyrarbakka til frambúðar. Forustumenn Bárunnar lágu ekki á liði sínu við að eggja hreppsnefndarmenn og aðra til að stíga fram á veginn í hinum ýmsu framfaramálum sem snertu alla þorpsbúa. Þá eru liðin 40 ár frá því að nokkrir menn komu saman í Bræðrafélagshúsi til að stofna þetta fornfræga félag. Ólafur Ólafsson tekur síðan við formennsku af Sigurjóni 1943 en árið 1944 verður Kristján formaður á ný og heldur sæti sínu næstu árin.

Síðla árs árið 1910 kom fram tillaga um að félagið gengist fyrir byggingu nýs bakarís og var talið að með því fengist brauðverð lækkað um tvo aura. Skömmu síðar var ráðist í hlutafjársöfnun og varð félaginu nokkuð ágengt, en aldrei komst málið þó lengra en svo að kjallari var byggður en sökum fjárskorts varð ekkert úr frekari framkvæmdum og töpuðu þar margir fé.
Síðar var byggt ofan á kjallarann og var það húsið Skjaldbreið. Löngu síðar var svo sett upp bakarí í kjallara þess hús.

Öryggismál sjómanna voru oft til umræðu og iðulega eitt af áherslumálum félagsinns.
Á fundi sem haldinn var 3 mars árið 1944 vegna Læknamálsinns, en Alþingi Íslendinga hafði þá nýverið lagt til að flytja embætti héraðslæknisinns frá Eyrabakka til Selfoss. Á fundinum var samþykkt svohljóðandi tillaga:
Fundur haldinn í verkalýðsfélaginu Bárunni á Eyrarbakka 3. þ.m. mótmælir framkominni þingsályktunartillögu á Alþingi þess efnis að héraðslæknirinn verði fluttur frá Eyrarbakka að Selfossi. Hins vegar telur fundurinn eðlilegt og sjálfsagt að Eyrarbakkalæknishéraði verði skipt í tvennt. Öll rök hníga að því að þorpin tvö, Eyrarbakki og Stokkseyri hafi lækni með búsetu hér bæði vegna fjölmennis þessara staða og eins hitt að hér er rekinn sjávarútvegur í báðum þorpum við hina hafnlausu strönd og því mikil slysahætta. Þá má benda á að það mun eindæmi að flytja lækni úr mest fjölmenni héraðs í fámennan stað.

Árið 1953 hafði útgerðinni á Eyrarbakka vaxið nokkuð fiskur um hrygg og mikill afli farinn að berast á land. Um þetta leyti samþykkir Báran að Hraðfrystistöðinni verði heimilt að taka upp vaktavinnu og eru gerðir samningar um það samkvæmt fyrirmynd verkamannafélagsins Bjarma á Stokkseyri sem nokkru áður höfðu gert ágætan samning í þessa veru við útgerðina á Stokkseyri. Kaupgjaldsmálin við HE voru þó oft tilefni til deilna innan félagsinns, þar sem toguðust á hagsmunir fyrirtækisinns og hagsmunir fólksinns og erfiðleikar í fjárhagslegum rekstri fyrirtækisinns allt frá stofnun þess.

Um þetta leiti er einnig hafist handa við undirbúning byggingu Beinamjölsverksmiðju í sameiginlegri eigu útgerðanna á Eyrarbakka og Stokkseyri og eru þau mál talsvert til umræðu þar sem störf Bárunnar og Bjarma skarast nokkuð mað tilkomu verksmiðjunnar og er vilji til þess að störfum við hana verði skipt að jöfnu milli þorpanna.

Andrés Jónsson formaður 1963

Árið 1963 er Andrés Jónsson kjörinn formaður félagsinns á ný. Atvinnumálin í þorpinu eru þá í föstum skorðum. Hraðfrystistöðin og útgerðin eru sem hjarta og lunga samfélagsinns. Til viðbótar kemur svo Plastiðjan hf. sem nokkru áður hafði verð komið á fót og hafði aðsetur sitt í Miklagarði þar sem fram fór framleiðsla á einangrunarefni úr plasti. Hafnarbætur eru stöðugt verkefni á næstu árum og atvinnuleysi heyrir að mestu sögunni til. Á þessum árum er starf félagsinns komið í mjög fast horf eftir nokkra lægð undangengin ár en það má segja að félagið hafi legið í nokkrum dvala en er nú rifið upp á ný í tíð Andrésar. Báran leggst nú á árarnar með Alþýðusambandi Íslands og Alþýðusambandi suðurlands um bætt kjör á landsvísu og er verkfallsvopninu oft beitt á komandi árum.

Í tíð Andrésar verður kona í fyrst skipti kjörin í stjórn félagsinns, en það er Guðrún Ó Thorarensen og á hún eftir að vera virk í félaginu lengi síðan. Árið 1967 er Sigurður Andersen kosinn í stjórn félagsinns en hann kom inn sem varamaður ritara veturinn 1966 en tók nú við starfi gjaldkera af Guðrúnu sem kaus að draga sig úr því starfi.

Á þessum árum voru miklir erfiðleikar hjá útgerð og rekstri Hraðfrystistöðvarinnar einkum vegna verðfalls á afurðum og ótryggu rekstrarfé fyrirtækisinns eftir að landsbankinn neitaði fyrirtækinu aðgang að lánsfé og kom það mjög niður á fjárhag Bárunnar þar sem illa gekk að innheimta félagsgjöldin og greiða út laun, en hjá Hraðfrystistöðinni störfuðu allt að 80- 100 manns á vertíðum.

Kjartan Guðjónsson formaður 1972

Kjartan Guðjónsson frá Sandprýði kjörinn formaður félagsinns. Félagið hafði eignast hlut í Orlofshúsum ASI í Ölfusborgum og höfðu félagsmenn nú tækifæri til að dvelja í frýjum sínum á kyrrlátum stað fjarri brambolti hversdagsinns. Einnig var farið að skipuleggja sumarferðir með eldri borgara víða um landið. Annars var Hraðfrystistöð Eyrarbakkahrepps og Plastiðjan hf. mest afgerandi í starfsemi félagsinns og með tilkomu humarvinnslu HE lagaðist atvinnuástandið nokkuð yfir sumartímann frá því sem var, en Hraðfrystistöðin á í talsverðum fjárhagskröggum enn sem fyrr.

Guðrún Ó Thorarensen 1982

Guðrún Ólöf Thorarensen verður fyrsta konan sem gegnir formennsku í félaginu. Árið 1983 er haldið upp á 80 ára afmæli félagsinns og efnt til fagnaðar af því tilefni. Báran er í auknum mæli farin að veita styrki til góðgerðarmála og nutu ýmis góðgerðarsamtök ágætis af því, svo sem SÁÁ. Eftir sem áður var Plastiðjan hf. og HE þeir staðir sem heitast brann um þessar mundir. Báran ákveður að koma á helgarvinnubanni og er það liður í þeim vinnuverndarsjónarmiðum sem félagið er í auknum mæli farið að taka upp á sína arma. Enn sem fyrr eru ýmsir erfiðleikar í atvinnumálum Eyrbekkinga þar sem rekstur HE gengur mjög brösuglega og fjárhagslegir örðuleikar steðja að fyrirtækinu. Ekki bætir úr skák sú almenna kjararýrnun sem verður til um þessar mundir vegna bágs stjórnmálaástands í landinu og ofan á það bætist svo gríðarlegt atvinnuleysi meðal þorpsbúa.
Launamisrétti milli kynja verður til að vekja upp nýja baráttu fyrir launajafnrétti kynjanna og á sú umræða eftir að vera viðvarandi næstu áratugi.
Báran selur eignarhlut sinn í Ölfusborgum og leitar nýrra leiða í orlofsmálum og eru umræður um kaup eða leigu á sumarbústað ofarlega í deiglunni.

Eiríkur Runólfsson formaður 1984

Eiríkur Runólfsson tekur við formennsku í félaginu árið 1984 (en hann gekk í félagið 3. febr.1949) þetta ár er samþykkt að kaupa hlutafé í nýstofnaðri útgerð Sævars Sveinssonar. Þórðar Þórðarsonar og Sverris Bjarnfinnssonar um bátinn Otto Watne frá Seyðisfirði upp á 1.miljón með skilyrði um að aflanum yrði landað hjá HE. Félagið glímir enn við bágt atvinnuástand í þorpinu og fjámálaörðuleikar Hraðfrystistöðvarinnar verða til þess að uppsagnir standa fyrir dyrum. Fyrirtækið á jafnframt í erfiðleikum með að greiða út laun enda í raun orðið gjaldþrota.
Bakkafiskur verður svo nýr eigandi Hraðfrystistöðvarinnar og tekur upp þá nýbreytni í vinnslu sjávarafurða að flaka og frysta kola og eru fengnir menn frá Grymsby og Hull með leyfi Bárunnar til að starfa við vinnsluna sem virðist lofa góðu í rekstri fyrirtækisinns sem er einnig með humarvinnslu yfir sumarið og loðnufrystingu á vetrarvertíðinni og talsverð atvinna verður fyrir heimafólk við þessa breyttu aðstæður.
Helgarvinnubanninu er þó haldið við lýði enn um sinn en þótti þó umdeilanlegt og var aflétt um síðir.
Eftirsókn eftir erlendu starfsfólki fer vaxandi og er Bakfiski veitt leyfi fyrir nokkrum hópi verkamanna frá Póllandi en nokkuð var þó deilt um málið þar sem ekki var sýnt að heimamenn gengju fyrir um vinnu.

Um þetta leiti er Hitaveita Eyra stofnuð en gjaldtaka þykir nokkuð há miðað við það sem gerist annars staðar og ekki þótti vatnið vera sérlega heitt en það var að hámarki 60°C þegar það skilaði sér í hitakerfi húsanna og eru um þetta miklar umræður á fundum félagsinns.

Nýtt fyrirtæki á Eyrarbakka Alpan hf. hefur rekstur sinn. Fyrirtækið framleiðir eldunaráhöld úr endurunnu áli, einkum potta og pönnur með teflonhúð sem þykir til mikilla þæginda við eldun matvæla. Fyrirtækið var keypt frá Danmörku og lagaðist atvinnuástandið til muna með tilkomu þess, en þó þótti þörf á að flytja inn 4 Pólverja til að starfa við verksmiðjuna og var leyfi veitt af félaginu. Síðar smá jókst innflutningur á erlendu vinnuafli til fyrirtækisinns og var til að mynda hart deilt um hvort ætti að veita tveimur Indverjum leyfi til að starfa hjá fyrirtækinu. Í lok aldarinnar störfuðu nánast einvörðungu Pólverjar hjá fyrirtækinu samhliða vaxandi fjárhagsvanda fyrirtækisinns.

Báran kaupir hlut í Fiskmarkaði Þorlákshafnar, en fiskmarkaðir voru mjög að ryðja sér til rúms um landið upp úr 1990. Um þetta leiti er haldinn sameiginlegur fundur Bárunnar og Boðans í þorlákshöfn þar sem þessi fiskmarkaðsmál voru í undirbúningi.

Í orlofsmálum félagsinns eru kaup á hjólhýsi í Þjórsárdal á döfinni og nokkru síðar er keyptur sumarbústaður í Reykjadal við Flúði á 2.5 milj. og þykir nú aðstaða til orlofsdvalar hafa batnað til muna hjá félagsmönnum.

Dvalarheimili aldraðra á Sólvöllum var sett á laggirnar og naut uppbygging þess styrkja frá félaginu enda áttu nú eldri borgarar sem þurftu þess með, kost á að eiða ævikvöldinu í heimabyggð. Einnig var styrkur veittur til gerðs barnaleikvallar.

Árið 1992 stöðvast rekstur Bakkafisks og á fyrirtækið í erfiðleikum með að fá lánafyrirgreiðslu til að geta haldið rekstrinum gangandi. Það verður til þess að endir er bundinn á sögu fyrirtækisinns á Bakkanum og flytur það með hluta af starfseminni til þorlákshafnar en hús og tæki eru seld nýjum eigendum og kemur þá Ísfold til sögunnar sem hefur starfrækt húsakynni Hraðfrystistöðvarinnar síðan með mjög svo stopulli vinnu og fáum starfsmönnum en helst hefur loðnufrysting yfir vertíðina kallað á aukin starfskraft.

Upp úr árinu 1999 er farið að viðra sameiningu við verkalýðsfélagið Þór á Selfossi og fljótlega eftir það er gengið til samningaviðræðna sem leiða til sameiningar þessara félaga og er félaginu þá gefið nafnið Báran- Þór. Nokkrum árum siðar kemur svo Bjarmi á stokkseyri inn í þessa sameiningu og í framhaldi af því er síðan stofnað nýtt félag árið 2003 undir nafninu Báran stéttarfélag. Fyrsti formaður hins nýja félags er Kristján Jónsson frá Selfossi.
Og lýkur þar með 100 ára sögu Bárunnar á Eyrarbakka.

Heimildir:
Eftirritanair og úrdrættir úr fundagerðabókum Bárunnar.
Fundargerðabók Bárunnar frá 1983
Bókin með Oddi og Egg útg.2004
Bókin Þörfin Knýr útg.1991
Ýmsar munlegar og skráðar heimildir úr skýrslum og bréfum.
Drög að sögu félagsinns í eigu d.b.Sigurðar Andersen.
Saga sunnlenskra byggða 1.b.

Sagan af Gústa Greyskinn.

2005-06-21T21:43:00.001Z

Eftir Sigurð Andersen.

Á þeim árum sem Kaninn var að taka við hernáminu af Bretanum með alla sína dollara og nýjungar í farteskinu svo sem súkkulaði, ávöxtum, sigarettum og þó umfram allt tyggigúmmí sem krakkarnir á Bakkanum voru sólgnir í og nutu góðs af meðan Kaninn hafði aðsetur í Kaldaðarnesi.

Já líklega hefur það verið um það leiti sem ég fór að gefa manni nokkrum gaum. Hann var miðaldra og í lægra meðalægi á hæðina, þéttholda, klæddur brúnum trollarabuxum og bláum nankinsjakka.
Maður þessi var silalegur í gangi og hjó ölduna í hverju spori með derhúfu á höfði, svo kallaðan sixpensara sem flestir báru í þá daga nema þeir sem báru hatt, en það gerðu aðeins heldri menn.
Það var sérstakt lag á húfuderinu sem hann lét slúta niður á vinstra gagnaugað og ef svo bar undir að hann fengi nýja, þá hnoðaði hann húfuna þar til rétta lagið var komið.
Hann var aldrei kallaður annað en Gústi- Greyskinn og því var fleygt að hann hafi verið kominn til höfuðstaðarins og verið þar í reiðileysi á velmektardögum Hriflu- Jónasar. Hafi hann sent Gústa á Littla- Hraun þegar nóg rými var í fangelsinu. Líklega fyrir orð hreppstjórans í sveitinni þaðan er Gústi átti uppruna sinn. Víst er að ef angur var í karli lagði hann þannig orð til hreppstjórans.
''Hann stal frá mér kærustuni bölvað beinið'' kvað þá stundum við en ekki lét hann sér ljótari orð um munn fara.

Gústi- Greyskinn var eitt af olnbogabörnum samfélagsins og þótt hann hafi aldrei brotið af sér svo vitað væri, þá var honum komið fyrir á Litla- Hrauni innan um aðra afbrotamenn. Upphaflega til bráðabirgða en dagaði síðan uppi og gerðist mjólkurpóstur á setrinu, en þar var stundaður nokkur búskapur svo fangarnir hefðu eitthvað að vakna til á morgnana. Gústi ók handvagni sínum gegnum þorpið og færði viðskiptavinum ríkisins sína daglegu mjólk hvernig sem viðraði.
Það var ekki sama hvernig menn mættu Gústa. Þegar einhverjum varð á að fara öfugu meginn við hann þá spretti Gústi úr spori til að leiðrétta ruglinginn. Verra var við bílana að eiga. Þó var bót í máli að þeir fóru hægar í þádaga og skröltu hávaðasamir eftir holóttum veginum. Þannig gat Gústi oft séð í tíma hvert stefndi og hlaupið yfir götuna ef svo stóð á, en fyrir kom að hann þurfti að setja kerruna þvert á veginn til að stöðva umferð svo hann kæmist réttu meginn við. Aldrei hlaust þó slys af þessari sérvisku hans því bílstjórar höfðu varann á ef karlinn var frammundan.

Annað sem var sérkennilegt í háttum Gústa var stappið. Stigi hann ekki rétt á einhvern blett á götunni varð hann að stappa eða þjappa staðinn, oft góða stund. Fór hann þá aftur á bak og áfram sitt á hvað þar til rétt var stigið.
Það var undantekning að hann færi inn á heimili fólks. Gamla -Bakaríið var eitt þeirra, en þangað kom hann oftast daglega, stundum kvölds og morgna. Var þá eldhúshurðin opnuð hægt og rólega, Gústi gægðist inn og skaust í hornið sitt við dyrnar og stóð þar þögull. Átti þó til að hlæja kumrandi inn í sjálfan sig og segja síðan afsakandi ''Það var ekkert greyskinnið''. Oftast þáði hann mola kaffi, en meðlæti ekki. Drakk það svart og helst brennheitt og vakti það oft furðu hversu heitt hann gat drukkið kaffið.
Bæri svo við að verið væri að sjóða hrossabjúgu, þá gerði hann sig blíðan í rómi og spurði húsfrúna, ''Ertu að elda grjúpán gæskan?" - "Já viltu bita Gústi minn?" spurði húsfrúin og Gústi þáði.

Við eldhúsborðið settist hann aðeins þegar við tefltum skák, en eftir því sóttist hann á kvöldin. En Gústi setti sínar eigin reglur og eftir þeim urðu allir að fara. Hann lék altaf svörtu mönnunum og fyrstu þrjá leikina í röð en síðan mátti andstæðingurinn leika næstu þrjá. Svo var framhaldið frjálst. En lokaskákina varð hann alltaf að vinna. Undan því varð ekki vikist.
Færi svo að ég ynni af honum drottninguna þá kvað hann jafnan við "Þú stalst frá mér frúnni greyskinnið, það máttirðu ekki gera greyskinnið".

Að taflmennsku lokinni hélt hann heim á "Hælið" eins og hann kallaði það en hét opinberlega Vinnuhælið á Litla- Hrauni. Almenningur kallaði það "Letigarðinn" en öldungarnir í þorpinu kölluðu það jafnan "Fælu".
Þar var upphaflega fjárrétt Bakkamanna og þótti reimt á þeim stað. Síðar var byggð þar þurrabúð af margdæmdum sakamanni. Nokkuð táknrænt fyrir staðinn nú. Sakamaður þessi hafði víða flækst og þótti hirðusamur á eigur annara. Hann dó á Fælu á 45. afmælisdegi sínum 1865.

En aftur að Gústa. Hann átti heimatilbúið ökuskírteini sem hann var hreykinn af og aðeins útvaldir fengu að sjá. Gústi var oft að slæpast úti á Bakka á kvöldin og sníglast í kringum samkomur sem algengar voru í þádaga. Iðuglega var hann að sníkja sér sígarettur. Á seinni árum voru fangarnir farnir að láta hann færa sér fenginn með hótunum og var einn þeirra sínu verstur í þessum efnum. Heljarmenni að burðum en hafði þó ekki pláss fyrir neina góðmennsku þó kroppurinn væri stór.
Hann gekk eitt sinn svo í skrokk á Gústa að stór sá á, en Gústi gerði gott úr öllu og sagði við fólk:
"Það var mér að kenna. Hann fékk ekki nógar sígarettur greyskinnið".

Gústi var kattþrifinn alltaf vel rakaður og þveginn. Fengi hann nýja flík var hann alltaf að dusta hana og strjúka til að vekja athygli okkar. Brosleitur og ánægður með sjálfan sig.
Á helgum dögum bjó hann sig í sparifötin og setti á sig hálsbindi og spókaði sig á Bakkanum.
Þeir sem töldu sig umkomnir að setja sig á háann hest gagnvart Gústa, riðu honum ekki alltaf feitum frá þeirra viðskiptum. Hann kunni að svara fyrir sig. Óvænt og meinlega ef svo bar við.

Í ársbyrjun var 1955 var farið að draga af Gústa. Hann hætti að koma út á Bakka og var sagður lasinn.
Svo rann mánudagurinn 24. janúar upp. Það hafði verið ólund í veðrinu eins og svo oft á þessum árstíma. Að kvöldi þess dags vissu vist fáir út á Bakka hvað Gústa leið. Margir voru uppteknir af því að taka á móti fyrstu fimm Færeyingunum af þeim fjórtán sem koma áttu til að fullmanna fiskibáta Eyrbekkinga. Það var fyrst tveim dögum síðar að fréttist að Gústi hefði dáið á Litla Hrauni þetta kvöld. Útför hans var gerð frá Eyrarbakkakirkju laugardaginn 29.janúar.
Stóðu presthjónin að erfisdrykkju fyrir líkmenn og nákomna. Hann var grafinn í Eyrarbakkakirkjugarði skammt innan sáluhliðs og er leiði hans grasi gróið og lengst af ómerkt.

Volter Antonson skrifaði minningargrein um Gústa í Morgunblaðið 2. febrúar 1955.

Hér lýkur sögunni af kynnum mínum af Gústa, en flest okkar þekkja einhvern sem svipar til Gústa, sem í flestum tilfellum er betur búið að á síðari tímum en þá var, en við skulum ekki gleyma þeim, heldur láta söguna um Gústa- Greyskinn vekja okkur til umhugsunar um velferð þeirra sem minnst mega sín.

Sagan af Gústa Greyskinn er eftir Sigurð Andersen fyrrverandi Símstöðvarstjóra á Eyrarbakka. Gústi hét réttu nafni Ágúst Jónsson og var fæddur 31.ágúst 1896

Magnús Pétursson fangelsisstjóri á Litla Hrauni kostaði erfisdrykkju Gústa heitins. Ágúst Jónsson og var fæddur í Fljótshlíð (Heimild Guðrún Thorarenssen)

Valdimar Árnason kostaði legstein á leiði Gústa.

Katthóll

2005-06-06T21:58:00.001Z

Skammt norðaustur af Einarshafnarhverfi er hólkorn nokkurt sem nefnist Katthóll og þar við lítil tjörn eða dæl.
Þegar ég var barn að aldri var ég varaður við því að ólátast þar nærri, en á þessum slóðum var leiksvæði barna og unglinga úr Skúmstaða og Einarshafnahverfum á vetrum þegar allt var ísi lagt.
Það var trú manna að í hólnum byggju álfar og var sú sögn gömul. Til marks um það heyrði ég eftirfarandi sögur:

Þegar Jón Ormson og kona hans Kristín Jónsdóttir bjuggu í Norðurkoti (bær í Skúmstaðarhverfi) voru eldri bræðurnir þeir Jón og Jakop að vaxa úr grasi og þóttu þeir nokkuð fyrirferðamiklir og uppátækjasamir með eindæmum. Kom þar að þeir fóru að gera rask í hólnum og nágreni hans. Rífa upp grjót og velta til svo hóllinn varð vart svipur hjá sjón.
Nótt eina dreymir Kristínu móður þeirra að til sín komi álfkona og biður hana að hlutast til um að drengirnir hætti þessu raski á hólnum og heimili álfana en ekki fylgir það sögunni hvort Kristín hafi orðið við þessari ósk álfkonunnar, því bræðurnir héldu áfram framkvæmdum sínum á hólnum sem fyrr.
Aftur dreymir Kristínu álfkonuna og var hún nú mjög reið að henni þótti og sagði álfkonan að illt myndi af hljótast ef svo héldi fram sem áður. Kristín lætur nú ekki hjá líða að verða við beðni álfkonunnar og daginn eftir eru strákarnir teknir til bæna og hótar þeim öllu illu ef þeir ekki hlíddu og létu hólin í friði. Bræðurnir sáu sitt vænsta og létu hólinn í friði upp frá því og urðu síðar hinir nýtustu menn.

Í öðrum Norðurbænum var húsmóðirin einu sinni sem oftar að baka flatkökur. Verður hún þá vör við að drengur nokkur stendur í eldhúsdyrunum. Ekki bar hún kennsl á hann og ekki sagði hann orð en það sá hún að hann langaði í köku sem hún þá færði honum og tók hann þegjandi við og hvarf síðan. Náði hún ekki að spyrja hann neins sem hún ætlaði. Reyndi hún að grenslast fyrir um dreng þennan en enginn kannaðist við lýsingu drengsinns og þar sem þetta var að vetrarlagi gat ekki verið um ferðapilt að ræða.

Þegar Eyrarbakkakirkja var vígð 14.des. 1890 kom drengur inn á kirkjugólfið en tók sér ekki sæti heldur stóð þar litla stund. Enginn sem í kirkjunni var kannaðist við piltinn sem hvarf á braut eftir skamma viðdvöl en það var hald manna að drengur þessi væri sá sami og kökuna fékk í Norðurbæ nokkru fyrr og varð það trú manna að hann væri álfabarn úr katthól.

Flóð er víð Katthól sem ekki mátti slá. Það var talið vera eign huldufólksins í Katthóli og átti illt af að hljótast ef það væri slegið. Þegar Jón Stefánsson bjó á Skúmstöðum á ofanverðri 19. öld áraði illa eitt sumarið og varð heyskapur rýr. Freistaðist Jón þá til að slá Katthólsflóðið enda virtist um væna tuggu þar að hafa.
Bar svo ekki til tíðinda fyrr en farið var að gefa heyið þá um veturinn. Jón átti þrjár vænar mjólkurkýr og fengu þær heyið úr Katthólsflóðinu. Brá þá svo við að þær veiktust allar og misstu nytina. Hjöruðu þær svo veturinn en um sumarið voru þær svo fótaveikar að þær gátu ekki fylgt öðrum kúm í haga og voru því hafðar á beit við Bárðarbrú allt það sumar. En af Jóni er það að segja að aldrei lét hann freistast til að slá flóðið eftir þetta .

(sögumaður var Guðmundur Andrésson á Skúmstöðum f. 1903 og hafði eftir móður sinni f.1862. sögurnar gerast um 1870-90.
Skráðar 1967 S.And.)

Sagan af Jóni í Íshúsinu.

2005-05-16T16:28:00.001Z

Saga þessi gerðist árið 1912 er Ásgeir Blöndal var læknir á Eyrarbakka. Hjá honum var um tíma vinnukona Helga að nafni. Hún var dóttir Jóns Árnasonar á Kaldbak. Þá bjuggu í Garðhúsum hjónin Karen Frímannsdóttir og Jón Íshúsvörður Sigurðssonar fangavarðar í Reykjavík. Frímann mun hafa verið dáin er þetta gerðist og móðir Karenar orðin karlæg hjá henni. Karen ól þríbura og á meðan hún lá á sæng eftir barnsburðinn, mun það hafa gerst einu sinni þegar Helga er að sækja í matinn í Íshúsið að samband hennar og Jóns hafi orðið svo náið að barnsgetnaður varð af.
Líður nú þar til Helga eignast stúlku hjá foreldum sínum á Kaldbak og kennir Jóni Sigurðssyni. Jón brást nú hinn versti við og þrætti fyrir stúlkuna. Nú var það ekki nýmæli að kvæntir menn þrættu fyrir framhjáhald. Heldur var það ódulið orðbragðið sem hneykslaði fólk, t.d. sagði hann “ég þræti ekki fyrir að hafa fundið til hennar en ekkert það skilið eftir í henni sem að barni kynni að verða” og fleira í þessum dúr.

Nokkru sinnum var réttað í málinu en ekki bilaði Jón í framburði sínum og var barninu svo komið í fóstur en þá vildu þau Jón og Karen fá að taka það til sín en móðir Helgu aftók það með öllu.

Margar vísur urðu til um atburð þennan,en hér er ein sem er eignuð Jóni.

Enginn barnar eins og hann,
af öllum landsinns sonum.
Fjögur á ári eignast hann,

með aðeins tveimur konum.

Sagan af Gísla í Eyvakoti.

2005-05-16T16:22:00.001Z

Andrés Ásgrímsson var verkstjóri hjá Lefolii-verzlun og sagt er að jafnan hafi hann verið nokkuð kendur en þó ekki meira en svo að vart mátti sjá nema fyrir kunnugra. Í vörugeimslunni var langt borð á háum fótum og hilla undir en þar hafði Andrés vínkönnu sína og var að smá dreypa á. Gísli í Eyvakoti vann þá við verslunina og þótti drykkfeldur. Eitt sinn kom hann drukkinn til vinnu og sagði Andrés honum þá að fara heim því hann hefði ekkert að gera með fulla menn í vinnuni. Gísli fór þegar og er hann kemur fyrir búðarborðið mætir hann Thorgrím sem spyr hvert hann væri að fara. Gísli sagði sem var að Andrés hefði rekið sig heim. “Hann sagði að ég væri fullur” – Komdu hérna Gísli minn sagði Thorgrím og tók undir handlegg hans og leiddi inn í vörugeymsluna. "Fáðu honum Gísla eitthvað að vinna Andrés" sagði Thorgrím. "það er engin meining að senda hann heim, er það nokkuð?"

Lífið á engjunum eftir Aldamótin 1900

2005-04-26T20:28:00.002Z

Jón Jakopsson í Einarshöfn segir frá störfum fólks og kennileitum á
engjunum ofan við Eyrarbakka.

Þegar ég var krakki voru kúahagarnir á tveim stöðum. Fyrst á vorin voru kýrnar reknar vestur í Veitu en þegar fór að koma gróður þá var farið með þær upp í Skúmstaðasel. Það var iðulega heill hópur af strákum sem fóru með kýrnar. Oftast einhver af hverjum bæ og ég var ekki hár í loftinu þegar farið var að nota mig til þessháttar brúks. Þá var Sigurjón Jónsson á Skúmstöðum foringinn. Hann var okkar stæðstur og víst var hægt að treista honum fyrir okkur smælingjunum.
Ég man hve erfitt ég átti með að komast yfir flóðin hjá Brandshjalli og Blika en þar urðum við að vaða yfir og þegar vatnið náði upp í mitti fór ég að fljóta upp og þá var betra en ekki að hafa Sigurjón við hliðina á sér. Í Brandshjalli áttum við skýli, þar reis upp nokkuð há hella sem við notuðum fyrir gaflhlið og byggðum svo utanum með smáspítum,torfi og grjóti, einnig áttum við ámáta skýli upp í Skúmstaðarseli.

Svo var það einn veturinn að sandfokið var svo mikið að þúfnafyllir var af sandi í Veitunni og voru kýrnar þá ekki settar á Veituna næstu árin á eftir en eftir þetta hófst Guðmundur á Háeyri handa við að fá byggðan sjógarðinn út að Nesi og var Sveinbjörn búnaðarmálastjóri sem þá var nýkominn úr skóla, fenginn til að áætla um kostnað o.fl. Seinna féll þessi sjógarður en áður var alltaf að koma í hann smá skörð. ( Danski maðurinn sem sá um endurbyggingu hans eftir fallið með sínu “ einkennilega “ lagi stendur þó enn) Sá sjógarður var unnin í akkorði og minnir mig að borgaðar hafi verið 8 kr. á lengdarfaðminn. Unnið var frá því eftir réttir og fram að jólum að minstakosti og stóð hleðslan í nokkur ár að ég held. Fyrst unnu menn í hópum en síðar held ég að allir hafi unnið sem einn og grjótið var dregið að hvar sem til þess náðist og þá voru rifnir Brandshjallar og fleira fór þá forgörðum.

Þegar við vorum við heyskapinn út á kaldaðarnesengjum fórum við stundum í ána með selanót. Það kom fyrir að menn fengu nokkra seli í hlut eftir daginn en algengast var það svona 1-1 ½ selur, en helst var farið í sel á sunnudögum þegar menn höfðu ekki annað við að vera. Skinnið var hirt en spikið brætt og notað fyrir bræðing eins og hronafeiti með því að bræða tólg í það. Kópaketið þótti sæmilegt til matar af þeim sem vanist höfðu upp á það. Sjálfum þótti mér það ekki sem verst, en ketið af gömlu selunum þótti ekki mannamatur, bæði þurt og hart og svart á að líta en samt var það saltað og við geimdum það í skemmuni hér við bæinn til vetrarins og gáfum það hrossunum hér á hlaðinu á vetrin og hvort þeim þótti það gott eða hvort það var af sultinum en það var brimsaltað. Þá skófu hrossin hverja ögn af beinunum.
Ég hafði altaf gaman að sjá til þeirra þegar þau stóðu með aðra löppina á bitanum og slitu úr honum með kjaftinum.

Halla sáluga í Hallskoti sagði mér að bændurnir úr Flógaflshverfi hafi áður fyrr sameinast um selveiðina en hún lagðist niður þaðan um aldamótin. Það var alltaf erfitt að fara um engjarnar vegna bleytu. Ég tala nú ekki um áður en farið var að grafa þar framræsluskurðina. Annars veiddist mest af sel frá Arnarbælishverfinu og ég man eftir því að eitt sumarið er við vorum við heyskap útá Kaldaðarnesbökkum. Þá voru Arnbælingar með nót út við Eyri sem þá var byrjuð að gróa upp og var beint vestanvið túnið þar, annars var nú venjan að veiða selinn á vorinn.

Sjóbirtingurinn kemur í ána oftast um lokin eða fyrr og það vissi ég að Sigfús í Eyvakoti sem bjó um tíma í Nesi, hafði saltað silung í tunnu fyrir lokin eitt vorið auk þess sem hann seldi nýtt út á Bakka.
Halldór (Jónsson) sem bjó um tíma í Kirkjubæ og var bróðir Ólafs Jónsonar á Búðarstíg reyndi fyrstur manna að veiða lax (og silung) í net hér í vesturfjörunni. Hann lagði fyrst í lónið sem er við fjörusandinn undan Sundvörðunum en síðan færði hann síg vestar á Hellurnar. Hann veiddi þarna all sæmilega. Síðan fóru aðrir að reyna þarna líka og færðu sig smátt og smátt vestar og út á Nesfjörur.

Tómas í Garðbæ kunni að meta selinn. Hann komst víst uppá það þegar hann bjó í Kálfhaga og þaðan kom hann í Prestshúsið. Hann fékk stundum sel úr Kaldaðarneshverfinu og svona var um fleirri. Mér er ekki kunnugt um hvort aðrir stundi nú kópaveiði í ánni aðrir en þeir Sæmundur á Sandi og Magnús í Laufási en þeir hafa fengið þetta 30-40 kópa á vori en tvisvar held ég að veiðin hafi farið niður í 20 stykki.

Sigurður Sýslumaður mun hafa talið gömlu landamörkin (þ.e. Skarðið, áður Ósinn) hafa meira gildi en en þau seinni frá 1886 en með honum mun hafa hallað á Kaldaðarnes. Hélt hann sig fast við gömlu mörkin á eyjunum og alla króka á þeim þar. Einnig vildi hann láta grafa landamerkjaskurðinn yfir Sökkva, með stefnuna með stefnuna á Skarðið, en Þórðarkotsmenn komu í veg fyrir það. Að öðru leiti var haldinn hefð gömlu landamarkanna. Svo sem slægjuítak Kálfhagans í Kjálka og eignarhlutur í kaldaðarnesengjum. Sigurður lét ekki grafa upp gamla landamerkjaskurðinn í opnunni, (Rauðopnu)en lét gera framræsluskurð neðst úr henni. (og sjálfsagt með leifi eigenda Flóagaflsins en að ráði Sveinbjörns Ólafsonar.) Virðist allt benda til þess að Sýslumaður hafi viljað koma á aftur hinum gömlu hefðbundnu landamerkjum. Þó má ekki gleima að stefna skurðarinns yfir Sökkva er sú sama og austurmörk “Útgarðsins” þ.e.a.s. hafi skurðurinn sem er í framhaldi af honum upp í kaldaðarnesengjar verið grafinn í réttum mörkum hjáleiganna, Kálfhaga og Hreiðurborgar.

Haustið 1901 fór ég með pabba upp á Kaldaðarnesbakka og var hann það uppgróinn að komist var yfir hann án brúar enda grær allt svo fljótt upp þarna af störinni. Þá var kominn skurður neðst í opnunni og var hann brúaður. Hvort Sveinbjörn Ólafson lét grafa hann veit ég ekki en finnst það ekki ótrúlegt. Hann var búfræðingur en annars skrifari sýslumanns og bróðir hans sá um framræslu og mælingar. Það var nú talið að með framræslu í engjunum mundi aðstaðan batna til heyskapar og hún hefur gert það einnig átti að fást meira af þeim en nú hefur enginn áhuga á að nýta engjarnar.

En eftir allan þennan skurðgröft er nú svo komið að Kaldaðarnesengjar eru hættar að spretta. Það voru ekki lítil hey sem fengust þarna áður fyrr og nutu Bakkamenn ekki síst góðs af. Damminn var þó aldrei leigður. Hann var alltaf nytjaður frá Kaldaðarnesi.
Við fengum einu sinni að slá Kaldaðarneseyjar. Þær höfðu þá ekki verið nytjaðar nema til eggjatöku. Þar var svo mikill mosinn að maður sökk í ökla og vel spratt undan fuglinum og ekki voru vandræðin við að þurka heyið. En það var náttúrulega erfitt að heyja þarna og koma öllu í land og það var ekki lítið sem systurnar báru á sér að bátnum.

Flóagaflseyjuna sló lengi Tómas heitinn í Garðbæ og reiddi heyjið á hestum niður ána allt út í Gamla-Nes. Það væri víst ekki hægt núna eins og áin er orðin. Þegar Jakobína systir var í vinnumensku í Kaldaðarnesi þá var vinnufólkið látið hirða egg úr eyjunum. Flóagaflsey líka en þeim var sagt af Sýslumanni að halda eggjunum úr Flóagaflsey alveg fráskyldum en þau voru svo send niður á Bakka til oddvitans þar. Skamt frá Flóagaflsey var smáeyja. Löng nokkuð en ekki breiðari en kálgarðurinn hér fyrir framan. Hún var kölluð Kríueyja því þar verpti svo mikið af kríu og flaug allt gerið gargandi upp ef nærri var komið. Þar fyrir utan var svo hólmi þó nokkuð minni en Flóagaflsey og kallaðist Lambey en þar höfðu Kaldaðarnesbændur lömbin áður fyrr. Hægt var að vaða á milli þessara eyja yfir smá ála sem voru kallaðir “Lækir”. Halla sáluga og þau systkyn fóru gjarnan út í Flóagaflsey til eggjatöku þegar þaug voru ung, það sagði Halla mér. Óðu þaug út frá Stekksós og síðan upp ána og út í eggjavirkin. Það var oft seinniparts sumars þegar norðanátt og þurkar höfðu staðið að þá minkaði svo í áni að Þórðarkotsmenn komust út í Flóagaflsey frá Álftartanga og komu að eyni neðanveðri.
Farið var í eyjarnar vikulega til eggja en alltaf var skilið eitt egg eftir í hverju hreiðri og var það merkt svo það þekktist úr.

Engjarnar frá Þórðarkoti voru kallaðar Þórðakotshólmur og er nú í eigu Hreppsins, því að skipti voru gerð á landi milli Þórðarkots og Hreppsins rétt eftir stríðslokin (1945) og var ég við þá úttekt sem þar fór fram. Í staðinn fyrir hólminn fékk Þórðarkot land við Grafarkeldu, innan hreppamarka Eyrarbakka. En allt svæðið neðan og austan við Grafarkeldu innan Sandvíkurmarka og út að Blakktjörnum fylgdi Kaldaðarneskirkju en hvernig það land komst undir Kaldaðarnes veit ég ekki en kanski það sé vegna hefðar. Jón í Norðurkoti lenti í Sigurði Sýslumanni út af þessu þar. Jón var óragur við höfðingja og ég tala nú ekki um ef vín var í honum. Jón vildi meina eins og kanski fleiri að kirkjan á Eyrarbakka og Stokkseyri ættu mýrina þar sem eignir Kaldaðarneskirkju skiptust á milli þeirra þegar kirkjan var aflögð í Kaldaðarnesi.

Áður fyrr var Syðri-Einbúinn hornmark jarðanna, minstakosti alla búskapartíð Þorleifs gamla á Háeyri og þegar Guðmundur tengdasonur hans tók við þá byrjaði hann að grafa markaskurð milli Háeyrar og Skúmstaða og var kominn langleiðina á Syðri-Einbúann- ég hugsa að sjá megi þann skurð enn- en þá var hann stoppaður af. Líklega af eigendum Skúmstaða en ekki veit ég þó það en þetta varð til þess að áreiðin var gerð á landamerkin milli jarðanna á Eyrarbakka og Sandvíkurhreppi fyrir síðustu aldamót.(1900)

Sýslumaðurinn (Sigurður Ólafson) leigði Guðmundi á Háeyri, Kaldaðarnesmýrina.
Eitt sinn skarst í odda milli Guðmundar og Hannesar í Stóru-Sandvík. Guðmundur var eitthvað drukkinn og lá víst við áflogum. Eftir það fór Guðmundur í mál við Stóru-Sandvíkurbóndann og vann þá til Kaldaðarnes eitthvað af landi. Nú! Sýslumaður stóð náttúrulega á bakvið þetta og Guðmundur verið í hanns umboði, því sjálfur átti hann bágt með að standa í málastappi við nágrana sína-sjálfur Sýslumaðurinn.

Þó að núna liti enginn við engjunum þá var það svo áðurfyrr að varla fannst lófastór blettur sem var ósleginn. Ef til náðist þá óðu karlarnir með orfin og konurnar með hrífurnar upp í mitt læri í flóðin. Um tún eins og í Hallskoti kærði sig enginn þá, enda var þar allt upp nagað og út sparkað af hrossum og sauðum. Túnið þar fyrir utan var svo þýft að ekkert gekk við slátt. Það var svo uppnagað kringum þúfurnar á vorin að kollarnir á þúfunum sátu eins og hattar á staur og hölluðust sitt á hvað svo þrautlaust var að sparka þeim um koll.
Það sagði hún Guðný heitin í Hallskoti að kýrnar hefðu mjólkað betur af útheyinu en því sem kom af túninu.
Guðfinna heitin í Hallskoti, móðir Einars og Höllu kærði sig ekki um peningaseðla. Einu sinni kom Jón frá Svarfhóli í Flóa (faðir Sigurðar í Steinsbæ) til að kaupa af henni kú og ætlaði að borga henni með peningaseðlum en við þeim vildi hún ekki líta og sagðist ekki láta kúna sína fyrir bréfsnifsi, varð þá Jón að fara niður á Bakka og skipta seðlinum fyrir silfur svo hann gæti fengið kúna.

Um veiðimörkin í áni það ég veit að mörkin milli Kaldaðarnes og Arnarbælis lágu nokkuð utan við efstu Kaldaðarneseyjuna, -en úrþví að þú varsta að tala um “Álftarhólma” áðan- þá gæti hún hafa verið kölluð það þó að mér sé ekki kunnugt um það. Einhvern tíman var mér sagt það að þegar ferjan lagðist niður í Kaldaðarnesi, þá hefði hún fyrst verið færð að Hrauni í Ölfusi en vegna vaxandi sandágangs þar hefði tekið af alla haga fyrir hesta ferðamanna og hefði ferjan því verið flutt austur yfir ána að Nesi.( einnig vildu Hraunsmenn losna við ferjuna vegna ágangs ferðamanna í slægjur Hraunsmanna)

Gamli markaskurðurinn alla leið austur úr Blakktjörnum eða Smalaskála gróf Árni í þórðarkoti, faðir Eiríks, föður Ármanns og Guðmundar. Þar voru þá tómar keldur eftir undir löngum landamerkjum svo nærri má geta hvernig hefur verið að grafa þetta í eginlegri samfeldri vatnsrás. Ég man nú ekki hvort það var veturinn eftir skuðgröftinn eða þann næsta, en þá gerði svo mikið áhlaup og kom í ána með svo miklu jakareki að skurðinn hálf fyllti og rann aldrei almennilega úr honum síðan. Vega þess að höft mynduðust sem síðan greru upp.
Einu sinni kom áin ofanað með girðingar úr kaldaðarneshverfinu og á girðingar frá okkur svo allt snerist saman og eiðilagðist. Af þessum miklu flóðum var áveitan (Flóaáveitan) aldrei látin ná til engjanna, því það þótti ekki vegur.

Einu sinni áttum við 90 hesta (spildu) sem við vorum búin að sáta og átti að fara að reiða heim, en þó átti fyrst að flytja út í Kaldaðarnes, leiguna fyrir engið, en það var þriðji hver kapall fullþunga sem skila átti við hlöðudyr. Nú! Þá komu boð frá Kaldaðarnesi um það að þeir vildu láta þurka heyið betur áður en það yrði flutt að Kaldaðarnesi. En næstu daga var þerri lítið og hey ekki breitt og gátum við því flutt allt okkar hey heim áður en nægur þerrir kom til að fullþurka heyið sem fara átti í Kaldaðarnes,- en hvað það hey kallaðist sem gekk í leiguna man ég ekki.

Menn töldu nú ekki sporin eftir sér í þádaga þó menn gengu ekki berfættir eins og hann Gísli Gestsson, bróðir hennar Ólöfar í Túni. Ég man hvað mér sem unglingi varð starsýnt á hann þegar hann var að koma utan úr Höfn gangandi allan sandinn berfættur. (Gísli var stór og gjörfilegur)

Ætli Dammurinn hafi ekki gefið afsér um 100 hesta af stararheyi. Við vorum með stikki fyrir ofan hann og austan. Ofan við okkur voru Steinskots menn og ekki langt frá var Nilsen með stórt stykki. Hefðu ekki verið engjalöndin veit ég ekki hvernig búskap Bakkamanna hefði reitt af, þó að þá hafi ekki verið ætlað eins mikið á hest og kind og nú er, því þá var treyst á fjörubeitina. Farið var með féð í fjöruna í bítið á morgnana og stundum setið yfir því alla nóttina eða þar til fallið var í sand. Þá var ekki lengur hætta á að féð færi út í skerin og flæddi. Sérstaklega var austurfjaran varasöm og eins við Skúmstaðaós. Þá stundu (stóðu) gamlar konur á stein við ósinn og vörnuðu fénu fram yfir og man ég að stundum var mamma sáluga þar.
Einu sinni náðust hey ekki úr Dammi heim fyrir óþurki um haustið og stóðu úti á bökkum allann veturinn. Þá vildi svo til að Brynjólfur í Kálfhaga varð heylaus á útmánuðum. Kom hann þá til Sigurðar sýslumanns og spurði hvort hann mætti fá af heyinu sem úti á bökkunum var og stóð ekki á því.

Við heyjuðum 24 hesta af neðsta hólmanum ( Lambey) í Kaldaðaneseyjum og ætlunin var að reiða það á átta hestum fram ána að Flóagaflsey og sömu leið og Tómas í Garðbæ hafði farið með hey úr Flóagaflsey. En þegar við vorum kominn út í ósinn á milli eyjanna fóru hrossin að sökkva og allt stóð fast um tíma, en loks náðum við að baslast til baka. Síðan létum við hrossin troða leiðina laus eins og Tómas gerði og eftir það gekk þetta vel.

Einu sinni hrapaði herflugvél í Flóagaflsmýrina. Herinn (breska hernámsliðið í Kaldaðarnesi 1941) var svo að smá tína úr henni tækin en síðan var hún dregin upp í Kaldaðarnes. Okkur þótti það ekki gott þegar við vorum rekin heim af engjunum í besta veðri og urðum að tapa úr heilum og hálfum dögum þegar þeir voru að skjóta á engjunum. Þá kom skúrinn okkar í Hallskoti sér vel og var þá oft fjölmennt meðan fólk var að bíða eftir að komast á engjarnar.
Áður en herinn kom var mikill fugl á engjunum og minkur var þá ekki að neinu ráði en minkurinn kom úr minkabúi sem Gunnar á Selalæk hafði á Selfossi og voru alltaf að smá tínast út en með hernum hvarf allur fugl úr engjunum. Þeir voru um allar engjar og á bátum á ánni og skutu á allan fugl stóra sem smáa. Selinn sem þeir ekki drápu, flæmdu þeir út í Selvog. Fuglalífið hefur aldrei náð sér eftir hersetuna og nú sér minkurinn um að hann fjölgi sér ekki.

Þegar herinn var í Kaldaðarnesi, kom eitt sinn svo mikið flóð í Ölfusá að hún rann um herbúðirnar og sagt var að nokkrir hermenn hefðu druknað þegar þeir óðu út í flauminn. Vorið eftir þegar við vorum að stífla út í engjum fundum við líkið af einum utast á engjunum. Skömmu síðar fundum við annað lík á bakkanum vestan við Stakkholtsósinn. En hvort það var af hermanni eða Íslendingi man ég ekki.

“Aular” voru stórþorskarnir kallaðir og komu oft tveir venjulegur á móti einum slíkum við skipti.(aflaskipti á hlut.) Kirk kvaðst hvergi hafa séð eins góð hafnarskilyrði og á Eyrarbakka, en þegar það fréttist suður að hann væri farinn að mæla fyrir höfn hér, þá komu menn í hópum frá Reykjavík til að fá hann ofan af þessu. Eins var það að hann vildi fara öðruvísi að með byggingu hafnar í þorlákshöfn. Hafa hana miklu stærri með því að byggja garðinn út frá Ölver.

Við vorum búinn að slá um 30 hesta stykki í eyjunum (Flóagaflseyjum) og ætluðum út á Kaldaðarnesbakka en þá var svo mikil bleitan þar, því þetta var í rigningartíð.
Þá fór pabbi til sýslumanns og bað um eyjarnar ( Kaldaðarneseyjar) sem við fengum. Þar var svo mikill reyr (ilmreyr) að ilmurinn var með lestinni alla leið heim og eins var það úr stálinu (ljáinum) allan veturinn. Þá var líka nokkuð af flækjugrasi í enginu en þó ekkert á móti því sem var uppá bökkunum. Það þótti ekki afleitt að komast í svoleiðis stykki. Nú er flækjugrasið, sem við kölluðum svo að breiða sig út hérna meðfram sjógarðinum og vinda sig upp á gaddavírsgirðingar í Sandgræðslunni. Lambey var stór eyja og lá efst. Hún var óskipt frá Kaldaðarnesi hafi sýslumaður sagt rétt frá, þá kom Kríuey þvert á milli hennar og Flóagaflseyjar, annars var þetta alltaf að breytast á þessum árum sem við vorum þar og frá því sem var í gamallamanna tíð.

Á gömlu hreppamörkunum voru áður fyrr flóð sem hreppslandsskurður var grafinn á milli og ég man hvað mér fannst það undarlegt að skorið var sitt á hvað á milli þeirra (flóðanna) að ofanverðu og neðan en ekki úr þeim miðjum eins og ætla mætti að hægt hefði verið en svona lágu víst mörkin.

Ég man eftir því þegar Jón í Koti (Norðurkoti) var að reina að koma kogaranum ofan í sig -en það gerði hann þegar hann hafði ekki annað. Hann byrjaði þó jafnan á brennivíni. Þá var hann að bera stútinn upp að munni sér og sagði “ það skal! Það skal!” en þegar hann fann lyktina þá hrillti hann sig og lagði flöskuna frá sér, en tók hana svo strax aftur og svona gekk þetta þangað til að hann dreif kogarann í sig. Jón var alltaf á sífeldu flakki þegar vín var í honum og ekki vildu allir verða á vegi hans þá.
Jón átti það til þegar hann var drukkinn að vera á rölti útivið um nætur og stansaði hann þá oft utan við glugga þar sem sofið var inni og söng með miklum hljóðum.

Gudda á Skúmstöðum beitti stundum hjá Steini í Steinsbæ þegar ég var þar beitustrákur. Andrés reri þá úr Höfninni (Þorlákshöfn). Fyrir beitningun fékk Gudda nýmeti sem kom sér vel fyrir heimilið og þó hún væri lág í loftinu þá var hún snör að beita. Einhverjar nábúakreddur voru á milli þeirra Andrésarbarna og Ebenesars gullsmiðs. Ebenes kallaði hana “Kríuna” og stundum spurði hann.” Hefurðu séð lítinn fugl með svartan haus, sem segir krí!, krí!,?” og meinti þá Guddu sem fékk þá viðurnefnið Gudda-Kría.

Fyrir framan hlaðna garðinn sem er fyrir framan Húsið –þ.e. svæðið frá Garðshlöðunni og vestur að kirkju, (Eyrarbakkakirkja) var glímuvöllur vertíðarsjómanna og fleiri en einnig voru þar aðrir leikir svo sem sláboltaleikir.
Var þarna oft mikið líf og fjör sérstaklega þegar landlegur voru og veður blítt.
Þeir Magnús í Sölkutóft og Guðmundur í Eymu (faðir Ingibjargar í Gunnarshúsi)- sumir segja Magnús og Jón Sigurðsson í Steinsbæ-hlóðu Garðshlöðuna og báru allt grjótið neðan úr Garðklettum. Þeir byrjuðu um vorið og voru allt sumarið fram á haust. Seinna gerði Guðmundur í Heklu votheysþró í parti af hlöðunni og stórskemdi vegginn. Annars voru þeir rómaðir af öllum sem sáu þá fyrir hvað lystilega þeir voru hlaðnir.
Guðmundur í Heklu lét skíra Húsið “Garð” en áður var það alltaf kallað Kaupmannshúsið. Eins lét hann breita nafninu á Hjörtþórshúsi í “Hof” þegar hann bjó þar. Hjörtþór var verzlunarmaður og var víst nokkuð drykkfeldur.

Þegar Bergur í Kálfholti hætti að búa fór hann til uppeldissystur sinnar Helgu í Þórðarkoti og manns hennar Eiríks (Árnasonar) bónda þar. Kom þeim Bergi og Eiriki illa saman. Eiríkur vildi öllu ráða og varð allt að lúta hans vilja. Það var þó undantekning með Guðmund son hans sem var í miklu uppáhaldi. Kom þar að Bergur hélt ekki út og fór til Brynjólfs sem þá var farinn að búa í Kálfholti. Fannst karli að þar ætti hann inni sem f.v. bóndi þar og hafði Brynjólfur ekki brjóst í sér til að úthýsa honum. Þegar Bergur fór svo niður að Þórðarkoti til að sækja sitt dót, vildi Eiríkur litlu sleppa og upphófst mikið rifrildi. Seinast var rifist út af kvörn sem Bergur hafði smíðað í Þórðarkotsvistinni en Eiríkur útvegað honum timbur í umgjörð hennar. Að lokum leiðist Bergi þófið og sagði við Eirík, “ Hafðu þá helvítis spíturnar og moldaðu með andskotans lýginni í þér” (Bergur hafði hinnsvegar kvarnasteinana.)

Bergur var smiður góður og steypti jafnan kopar fyrir Odd (Oddson) gullsmið á Eyrarbakka. Eitt sinn er Oddur var að borga honum sá Bergur í buddu hans og sagði “ Mikið áttu af peningum Oddur!” – þú séð nú minst af þeim hérna! Sagði Oddur þá, “þú segðir eitthvað ef þú sæir það sem heima er!” þá sagði Bergur “ Og þú ert á helvítis hausnum samt!”.

Eiríkur í Þórðarkoti var mikil óhemja. Ef þannig viðraði að taka varð fé inn fyrir jól, þá lagðist hann jafnan í rúmið í hugsíki. Þegar Kaldaðarnesland var skorið eða girt frá einhverntímann, þá varð Eiríkur alveg æfur og á endum þorði sýslumaður ekki annað en láta hann fá afnot af Melamýri, en án endurgjalds. Þar höfðu skepnur Eiríks verið áður án nokkurs leyfis. Sagt er að hann (Eiríkur) hafi öllu ráðið eftir að Ármann fór að búa og eftir að þeir fóru að búa á Eyrarbakka (Ármann og Guðmundur) varð oft að sækja Guðmund til að “sansa” karlinn er hann var hvað verstur.
Eitt sinn var Ármann að slátra fé frá þeim feðgum. Þá kom sá gamli þar að og sagði “Ja, það er sko vert að skera þetta litla sem maður á!”
Kappsmaður var Eiríkur mikill. Eitt sinn eftir vætusumar var Sökkvi ósleginn (en þar spratt gulstör) er Ásmundur fór á fjöll. Kom þá norðann þurkur og fór þá Eiríkur gangandi með fleirum og sló Sökkva og fengust þar 16 hestar af heyi. Erfitt var að ná heyinu upp úr Sökkva og varð að bregða um það kaðli og draga með hestum upp úr feninu.

Rauðabúð. Í henni var tólgin geymd ásamt ýmsu öðru og var sagt að eftir flóðið (1799) hafi tólgarskyldirnir verið dreifðar um alla mýrina milli Flóagafls og Stokkseyrarsels. Þar sem sjógarðurinn er nú ofan Sundvarðanna var áður mikið hellugrjót sem talið var sumpart úr Einarsahafnarbænum og sumpart hafði sjórinn boið þangað upp framan af hellunum. Kampur þessi náði að Markaláginni, en austan við hana kom annar kampur. Síðast þegar sundvörðurnar féllu (1925) var undirstaðan ein eftir en grjótið bar sjórinn um nálægar fjörur og upp að sjógarði.

Þuríður var hjá Gísla í Einarshöfn mági sínum og systur (Ragnheiði) –þær voru föðursystur Gísla á Reykjum- Þuríður sagði að þegar hún var ung hafi verið ein stór grasflöt þar sem fiskhúsin Fiskiver og Fiskstöðin (Búðarstígur 24) standa núna að þar gátu allir úr Einarshafnarhverfinu þurkað söl sína í einu , en þessi flöt var það seinasta sem eftir var af Stararenginu sem var á milli Skúmstaða og Nes, (Refstokks) áður fyrr. Hún var alveg horfin þegar ég man fyrst eftir mér.
-það er von að ég sé eins og ég er sem varð að læra kverið hjá honum Þorsteini á Kiðabergi.

Gísli mágur Þuríðar var lengi fram í Þorlákshöfn svo sem sjá má í endurminningum Jóns á Hlíðarenda sem Sigurður þorsteinsson hafði í Þorlákshöfn. Ég fór að hænast að Gísla strax og ég fór að getað staulast um. Hann hefur víst gefið mér sykur, ég veit það ekki, eitthvað var það. Hann lág þá orðið alveg rúmfastur og ég stytti honum eitthvað stundir. Hann gaf mér gimbur. Ég hef víst verið fárra ára þá, því þegar ég var 5 ára hafði hún eignast nokkur lömb. Þar á meðal tvo sauði og man ég að þeir voru golsóttir. Um haustið komu þeir með fénu okkar og voru hafðir með öðru fé við skemmuna fyrir norðan bæinn. Ég man að ég var að skoða þá þegar ég var leiddur fram fyrir bæ og hafður þar um stund, en þegar ég fór aftur norðurfyrir var búið að skera þá báða.

Þuríði gömlu þótti gaman að fá okkur krakkana til að spila við sig þó þröngt væri inni hjá henni, þá dreif hún rokkin á rúmið upp fyrir sig en lét okkur sitja á þangbúnka (sem notaður var til eldunar og einhver maður kom með á bakinu austan frá Stokkseyri.) en þangið geimdi hún aftan við rúmið sitt. Það voru tvennar hlóðir í eldhúsinu og hafði hún aðrar, því stundum vildi hún elda eitthvað sem henni áskotnaðist. Hvort sem það var nú nýmeti eða annað. Þarna inni var varla nema tveggja rúma pláss. Í hinu rúminu var gömul kona sem leigði út frá sér en veit það þó ekki fyrir víst.

Skýringar:

Flóagaflsrétt var þar sem garðlöndin frá Sæmundi , Ármanni og fl. Fyrir austan Flóagafl.
Upphaflega var Hreppamarkaskurður 8 feta breiður. Þorsteinn sá sem Þorsteinsskurð gróf var að Norðan og tók að sér að grafa skurðinn í akkorði. Allt var grafið í akkorði í þádaga. Fyrstu skurðirnir sem grafnir voru í engjunum voru grafnir af Sveinbyrni Ólafssyni en áður voru þar ýmsar vatnsrásir af náttúrunnar hendi. Einarshöfn hin gamla stóð þar sem nú eru sunmerkin og hundrað föðmum austurundan stóðu Rauðubúðir.

Flest öll örnefni sem hér koma fyrir má finna í Örnefnaskrá Guðmundar Þórarinssonar og Sigurðar Andersen, sem Sjóminjasafnið á Eyrarbakka gaf út 1995.

Eftirmáli:
Jón Jakopsson “Jón Jak” í Einarshöfn lagði til þessa frásögn sem Sigurður Andersen skrifaði upp
(ca 1975) og er þetta ein af mörgum sögum sem Sigurður safnaði um atburði á Eyrarbakka fyrr á tíð.
Mörg mannanöfnin koma einnig fyrir í öðrum sögnum í safni Sigurðar. Jón Jak og Bína voru mikið öðlingsfólk og lifðu af sjálfsþurftarbúskap alla sína tíð. þau áttu lengst af kýr,kindur og hesta, hænsni og góða kálgarða. þau héldu fast í verklag og hefð sem tíðkaðist fyrr á tímum. Þau tileinkuðu sér ekki vélar og tæki við sín störf og er mér sérstaklega minnisstætt, að eini heyvagninn sem ég hef séð gerðan fyrir dráttarhesta var í eigu Jóns Jak. Einnig er mér minnisstætt að hestar Jóns völsuðu oftast lausir um hverfið og bitu þar sem strá var að finna í köntum og vegbúnum, en komust einnig upp á lag með að velta úr ruslatunnum og hirða góðgætið sem þar var að finna.

Á unglíngsárum beitti Jón hjá Steini-Skipasmið upp á nýmeti ásamt Guddu á Skúmstöðum, seinna varð hann beitustrákur hjá Magnúsi í Húsinu og fór að róa hjá honum á 17. árinu. þá var róið með tvær lóðir og var önnur lögð að kvöldinu og látin liggja yfir nóttina og fiskaðist altaf betur á kvöldlóðið. Hin var lögð að morgni. Þegar lokið var að leggja morgunlóðið var farið í kvöldlóðið og var mest þorskur þar á en ýsublendnara á morgunlóðinu sem svo var dregin í seinniróðrinum. Á vertíðinni mátti ekki nota “vélabeitu” eins og fjörumaðk heldur var notuð “ljósabeita” þ.e. hrogn og innifli fisksins. Síldin var spöruð og varð ein síld að duga á hvern bala. Á morgnana mátti ekki róa fyrr en “Sundabjart” var orðið. Ekki mátti fara fyrr en flaggað var á Háeyrarhúsum en um það sá einhver formaðurinn og sendi þá einhvern strákinn til að venda upp flaggið sem var dökkt að lit en stundum var blásið í lúður.
Magnús í Húsinu hafði lendingu vestan við þvottaklett.

Magnús-gamli og netaveiðin.

2005-04-21T22:32:00.002Z

Netaveiði var tekinn upp á Eyrarbakka árið 1909 en í fyrstu urðu menn ekki á eitt sáttir um hvort leyfa skyldi þetta nýmæli í fiskveiðum hér, svo undarlegt sem það kann að hljóma nú til dags, en svo fór þó að lokum að netaveiði var almennt tekinn upp af Bakka-formönnum, enda góð mið skammt undan. þau hétu eftirfarandi nöfnum um aldamótin 1900:

Leirinn .Bæjarbrún .Háeyrarklettur. Nýjabæjarklettur .Þykkvahlíð. Óskverkin. Állinn. Steinskotshraun. Holukambur. Litla-Hraunshola .Hraunin Saman. Hraunsrif. Brúnirnar. Slakki. Þúfa. Hvarf. Hlíðin á Berg. Sund Fram.

Eitt sinn reri Magnús-gamli frá Nýjabæ á áttæringi sínum með nýjung þessa um borð og lagði netin skamt utan við Rifsós. Þegar farið var að vitja um þau næsta dag sagði Guðmundur Jónsson frá Gamla-Hrauni að allt væri “hvítt”níðrúr. Hljóp formaður þá úr skut og framá og kallaði um leið til Guðmundar “Snautaðu frá Gvendur, svo hvað ætli þú nú getir”! En þegar netin komu í ljós full af fiski, sagði Magnús-gamli.
”Tja,nú vildi ég vera tvítugur”!

Sig.and.

Gónhóll

2005-04-02T16:47:00.001Z

The Hill of Ghost!
Originally uploaded by Odinnk.

Austast í Skúmstaðarlandi upp við sjógarð fram af Garðbæ er hóll nokkur eða hár bakki sem heitir Gónhóll og dregur nafn sitt af því að þar er útsýni gott til hafsins og fólk úr nágreninu svo og hafnsögumaðurinn sem bjó í Garðbæ fyrr á tíð gjarnan staðið þar og kannað sjólagið eða beðið komu fyrstu vorskipanna. Í fornum heimildum er getið um kirkjugarð á þessum slóðum frá Skúmstöðum en þar mun hafa verið kapella til forna.
Til eru nokkrar sögusagnir um hól þennann og koma hér þrjár sögur sem tengjast þessum hól.

VETRARMAÐURINN.

Jóhann hét maður og var Loftsson, bónda í Sölkutóft Jónssonar frá Ketilstöðum í Mýrdal. Jóhann var lengi formaður á Eyrarbakka. Hann hafði oftast hjá sér vetrarmann til að sinna ýmsum verkum í landi.
Eitt kvöld þegar vetrarmaður Jóhanns var að koma frá beitningu, þá gengur hann framm á hólinn. Maður þessi var talinn skyggn á ýmsa hluti. Sér hann þá veru nokkra ferlega ljóta og illilega ásýndum. Var vera þessi genginn upp fyrir hné, þannig að hann sá aðeins efri hluta verunnar. Vetrarmaður varð nú óttasleginn mjög og hraðaði sér burt sem skrattinn sjálfur væri á hæla hanns. Þegar heim var komið tók heimafólk eftir að hann var fölur og fár sem veikur væri og fór að ganga á hann hvað fyrir hefði borið,en vetrarmaður var hljóður sem úr steini gerður.
Það varð ekki fyrr en löngu seinna,sem að hann rakti raunir sínar fyrir Jóhanni Loftssyni og sagði honum frá sýn sinni og gat þess um leið að þetta hefði verið sú ljótasta vera sem fyrir augu hanns hefði borið og hefði hann þó margt séð sem öðrum var hulið.

GRÚTARBRÆÐSLAN.

Á árunum eftir fyrri heimstyrjöldina var stofnað félag um útgerð á Bakkanum. Gengust fyrir því nokkrir farmenn og aðrir framfarasinnaðir einstaklingar svo sem Guðmundur Guðmundsson Kaupfélagsstjóri.
Keyptir voru nokkrir mótorbátar og umsvif mikil viðhöfð að koma útgerðinni á laggirnar og meðal annars ráðist í að koma upp grútarbræðslu og var get ráð fyrir að hún yrði sett upp á Gónhól en sú ákvörðun mæltist illa fyrir hjá gömlu fólki sem taldi álög hvíla á hólnum og taldi að íllt myndi af hlótast ef farið yrði að raska hólnum.
Þrátt fyrir þessar aðvaranir og hrakspár var hafist handa og grútarbræðslan byggð á hólnum enda töldu yngri menn þetta bábyljur og hjátrú í gamla fólkinu sem ekkert mark væri takandi á.
En þó var ekki að sökum að spyrja því eftir þetta rak hvert óhappið annað hjá útgerðarfélaginu. Grútarbræðslann brann til kaldra kola, bátarnir ýmist fórust eða ráku upp í fjöru og einn báturinn mb.Freyja rak á haf út og sást aldrei framar. Siðan hefur ekki nokkur maður lagt sig við að raska hólnum og jafnvel forðast að stíga þar fæti.

KVEÐJA AÐ HANDANN.

Þegar Magnús Oddson, sonur Odds Oddsonar gullsmiðs var hreppstjóri á Eyrarbakka var hann jafnframt umboðsmaður jarðeigna Ríkisins á staðnum. Hann lét meðal annars girða kringum Gónhól og hækka og lengja sjógarðinn þar við svo ekkert yrði honum til skaða.
Nokkru eftir þetta gerist það á miðilsfundi í Reykjavík að boð koma til konu einnar sem þar var stödd og var hún burt fluttur Eyrbekkingur sem sest hafði að í höfuðborginni. Boðin voru frá tveim Pápískum munkum framliðnum og báðu þeir konuna að flytja Magnúsi Oddssyni sínar kærustu þakkir fyrir skjólið sem hann hefði gert þeim svo vel. Næst þegar kona þessi á ferð austur á Bakka gerir hún sér ferð til Magnúsar og flytur honum kveðjuna frá hinum framliðnu munkum, en Magnús sem var vel aðsér í hinum veraldlega heimi, enn jafn ófróður um yfirnáttúrulega hluti sagði nú heldur fátt en þeir sem honum voru kunnugir sáu að vænt muni honum hafa þótt um kveðjuna að handann.

Mikligarður

2005-02-19T17:59:00.002Z

MikligarÃ°ur
Originally uploaded by Odinnk.

Nú er verið að endurbyggja Miklagarð á Eyrarbakka sem verður í framtíðinni nýtt sem veitingahús og menningasetur. Þetta framtak mun væntanlega lyfta þorpinu á hærri stall sem ferðamannastaður þar sem bæði nútíma Íslendingum og erlendum ferðamönnum gefst tækifæri til að kynnast strandmenningu og þorpsbúum þar sem saman fléttast forn menning og nútíma lífshættir.

Mikligarður var byggður sem verslunarhús árið 1919 af Guðmundu Níelsen Tónskáldi og verslunarkonu og rak hún verslun í Miklagarði um nokkura ára skeið. Guðmunda var ættuð úr Húsinu á Eyrarbakka og nam verslunarrekstur hjá Lefolii-versluninni. Hampiðjan setti á stofn netagerð í Miklagarði árið 1942 sem rekin var um nokkura áratuga skeið og var þá jafnframt byggð önnur hæð ofan á húsið. Eftir 1960 var rekin plastiðja í byggingunni og þá var reist skemma áföst húsinu sem nú hefur verið rifin. Eftir að plastiðjan var flutt á Selfoss 1986 hafði Alpan hf. nýtt húsnæðið sem vörugeymslu,en síðustu ár hefur byggingin staðið auð og óupphituð.

Mikligarður komst í eigu Eyrarbakkahrepps eftir að hreppurinn og Alpan hf. höfðu makaskipti á eignum,en Alpan tók þá við stórri skemmu sem var í eigu hreppsinns. Við sameiningu sveitarfélaganna færðist Mikligarður til Árborgar en nú hefur hlutafélagið Búðarstígur 4 ehf eignast húsið með því skilyrði að gera það upp. Mikligarður telur kjallara og tvær hæðir og er 250 fermetrar að grunnflatarmáli

Stjórnarformaður Búðarstígs 4 ehf er Ari Björn Thorarensen en byggingastjóri er Haraldur Ólason byggingameistari.

Veiðimennirnir.

2005-02-05T21:00:00.001Z

Skammt vestan þorpsins rennur Ölfusá til sjávar og landið sem liggur að ósnum nefnist Óseyri. Sandburður er þar oft á tíðum mikill og landið að mestu hulið svörtum sandi sem í seinni tíð hefur þó í ríkum mæli verið græddur upp með melgresi. Vestur með ósnum gengur Lax og Silungur. Gengur hann alveg vestur að Einarshafnarvör. Á Hellunum eða klöppunum vestur með Einarshafnavör má stundum sjá veiðimenn munda stangir sínar og takast á við sjóbirtinginn.

Fyrstur manna til að leggja laxanet á Hellurnar var Halldór Jónnson, bróðir Ólafs Jónssonar í Búðarstíg. Þetta var árið sem hafist var handa við byggingu sandvarnargarðsins.
Halldór lagði net sín í lónið vestur undan Sundvörðum og alveg upp við sand, en áður hafði Jón Valgeir, bróðursonur hans veit lax í silunganet í öðru lóni austur undann sandvarnargarðinum og liggur það mun utar. Fljótlega fóru menn að amast við þessu tiltæki félaganna. Einkum af mönnum sem unnu við gerð sandvarnargarðsins og varð Halldór sérstaklega fyrir ónotaskotum frá þeim þar sem lagnir hanns voru vel í kallfæri við byggingamennina.
Halldór veiddi vel og garðasmiðir fylltust öfund og á þá brast veiðihugur. Þeir urðu sér út um net og hófu að leggja á hellurnar við garðinn í harðri samkeppni við Halldór.
Ekki átti Jón Valgeir heldur sjö dagana sæla með sitt net í austurlóninu. Því nú brá svo við að laxveiðimennirnir í Gamla-Nesi. Aðalega þeir Einar Jónsson í Túni og Lúðvík Guðmundsson úr Reykjavík fóru að amast við Jóni, en Lúðvik var yfirmaður með laxveiðinni í Nesi. Einar tjáði Jóni Valgeiri að hann hefði lagalega séð stolið þessum laxi frá veiðifélaginu sem leigði veiðiréttinn í Nesi. Þessu reyddist Ólafur faðir Jóns Valgeirs svo mjög að hann klagaði fyrir Magnúsi Torfasyni sýslumanni og sagði að þeim kumpánum færist illa að tala um þjófnað sem sjálfir stunduðu sína veiði ólöglega um helgar með því að hirða laxinn úr gildrunni.

Magnús bað nú Ólaf að koma með sér út í Nes um næstu helgi og sjá hvers þeir yrðu vísari í þessum efnum. Fóru þeir svo eins og um var talað út í Nes og hittu fyrir þá félaga Einar og Lúðvík sem voru í óða önn að hirða lax úr gildrunni. Varð Magnús nú hinn versti og kærði athæfið.
Aldrei var þó dæmt í málinu vegna þess að áður en til þess kom lagðist Lúðvík veikur og lést skömmu síðar. Þar sem hann var yfirmaður bar hann ábyrgð á verknaðinum. Því var málið látið niður falla.

(Heimildir: Jón Valgeir Ólafsson og Jón Jakopsson.)

Skipskaðar algengir.

2005-01-15T16:52:00.002Z

FossborgÁR
Originally uploaded by Odinnk.

Skipskaðar voru tíðir á Eyrarbakka á árunum áður. Einkum vegna lélegra hafnarskilyrða sem að lokum leiddi til þess að útgerð frá Eyrarbakka lagðist alfarið af á ströndinni. Útgerðin fluttist til Þorlákshafnar, en þar eru hafnarskilyrði nokkuð góð en þrátt fyrir það hefur mönnum stundum tekist að sigla skipum sínum í strand. Stundum var hægt að bjarga strönduðum skipum og koma þeim aftur á flot og gekk þá stundum mikið á í fjörunni.

Við eitt slíkt tækifæri flaug þessi brandari:

Jón yngri á Hlíðarenda þótti nokkuð þóttafullur og hélst því ekki eins vel á góðum mönnum og ella. Eitt sinn var maður undir skipi hans við sjósetningu og meiddist talsvert á fæti. Þá kallaði Jón til hans “ þú varst ekki ráðinn til að vera hlummur”.

Myndin hér að ofan er af Fossborg ÁR 10 sem var í eigu Helga Ingvars og Hilmars Andressonar í Smiðshúsum.

Sagan af Jóni í Túni.

2004-12-17T22:02:00.001Z

Jón Sigurðsson formaður í Túni og Melshúsum var lengi hafnsögumaður á Eyrarbakka. Tók hann við því starfi af Magnúsi Ormsyni og Ólafi Teitssyni sem báðir höfðu gengt því um langan tíma. Jón mun hafa þótt traustur í starfi og ekki vitað að slys hafi hent undir hans stjórn utan einu sinni með þeim afleiðingum sem sagan greinir hér frá:

Þetta gerðist 19. ágúst 1895 er verið var að flytja skreið úr mótorskipinu Reykjavík til lands en skreiðina hafði Reykjavíkin sótt til Grindavíkur. Skreiðina átti að geyma í vöruskemmu verslunarinnar á Eyrarbakka, þar sem hún skyldi bíða útflutnings.
Veðri var þannig háttað þennan dag að á var sunnan andvari og þykkt í lofti. Dálítill brimhroði var um morguninn og fór vaxandi á útfallinu eins og oft vill vera. Guðmundur á Háeyri sem var umboðsmaður skipsins hafði farið út að Reykjavíkinni á sínum báti þá um morguninn en þar sem óvíst þótti að bátur hans gæti tekið alla skreiðina í einni ferð og að Reykjavíkin vildi hafa sem skemmsta viðdvöl, varð það að ráði að Jón í Túni (Síðar Melshúsi) var sendur til að taka það sem eftir kynni að verða af skreiðinni um borð í Reykjavíkinni. Þar sem þetta var um há sláttinn og fáir menn tiltækir, þá lánaði Lefolii-verzlun nokkra menn á skip Jóns í Túni. Þeirra á meðal var Guðjón í Mörk sem var pökkunarmaður í ullartöflunum og Jón í Görðum. Á útleiðinni fékk skip Jóns í Túni á sig nokkurn sjó en að skaðlausu. Er þeir koma að Reykjavíkinni er skip Guðmundar á Háeyri nærri full-lestað og virtist einfært um að flytja alla skreiðina til lands en þó var lítilsháttar varningur settur í skip Jóns í Túni til að létta bát Guðmundar. Þar sem Guðmundur þótti fáliðaður fóru nokkrir menn af skipi Jóns yfir til Guðmundar. Jón á Litlu-Háeyri sem kallaður var “Litli-Sterkur” ætlaði yfir til Guðmundar en er hann var kominn með annan fótinn yfir í bát hans, snerist honum hugur því honum þótti nógu margir menn komnir í skip Guðmundar.

Jón í Túni vildi þegar leggja frá en Guðmundur á Háeyri bað hann um að bíða þar til félli að því eins og hann sagði,"þú stýrir ekki inn sundið, fáir þú á þig líkan sjó og þú fékkst á útleiðinni". En Jón sem að venju var fámæltur svaraði engu, lagði frá og hélt á sundið. Þegar hann var kominn innarlega á Einarshafnarsund tók sig upp boði og þreif tvo menn útbyrðis af bátnum og drukknuðu þeir báðir. Það voru þeir Jón Jónsson á Litlu-Háeyri (Litli-Sterkur) og Guðjón Þorsteinsson í Mörk. Þriðja manninn Jón Þorsteinsson í Görðum greip sjórinn einnig þar sem hann sat aftur á bita og kastaði honum fram á þóftu og kom bringa hans í þóftuna og slasaðist hann svo við það að hann lést af áverkum þeim 18 dögum síðar.
( Jón Jak-Guðmundur í Steinskoti- Toggi í Réttinni)

Litli-Sterkur var grafinn fyrstur sjódrukknaðra manna í Eyrarbakkakirkjugarði en faðir hans Jón-Sterki var grafinn í þeim sama garði fyrstur manna.

Sagan af löngu nóttinni í Dalli

2004-11-20T20:07:00.001Z

Bærinn Grund á Eyrarbakka stóð um miðja vegu milli sjógarðs og götu, þar sunnan við sem nú er Gunnarshólmi. Alllöngu áður en hann byggðist var þar þurrabúð sem nefndist Dallur og bjó þar um hríð Jón Jónsson, faðir Bergs-Dáta.
Eitt sinn er Jakop í Einarshöfn og fleiri Útbakkamenn vöktu að næturlagi yfir fé vegna flæðihættu við sjóinn, datt þeim að gantast við hjónin í Dalli. Fylltu þeir gluggatóftir af þara og breiddu hann einnig yfir bæjarstrompinn. Síðan voru hafðar gætur á fótaferð þeirra hjóna í Dalli og mun hafa verið langt liðið á dag er hjónin birtust loks á bæjarhlaðinu til að losa frá gluggum og reykháf. Mun þeim líklega þótt seint daga þennan daginn.

(Jón-Jak)

Sagan af Hús-Manga

2004-10-20T21:17:00.001Z

Þegar Jón í Mundakoti og Loftur í Sölkutóft –þá ungir menn, voru hásetar hjá Hús-Manga er hann bjargaði áhöfn Jóns frá Fit er skipi hans hlektist á og það fyllti á Rifsósi voru það þeir Jón í Mundakoti og Loftur í Sölkutóft sem eitthvað höfðust að en hinum féllust hendur. Fór Loftur um borð í marandi skipið til að skera einn hásetann úr lóðinni sem hann var flæktur í. En á meðan á því stóð nálgaðist ólag og skipaði Hús-Mangi að skilja skuli þá eftir og róa til lands en Jón í Mundakoti þreif þá í báða mennina og vippaði þeim um borð í skip Hús-Manga og björguðust þeir þannig.
( Guðmundur í Steinskoti)
Jón í Mundakoti varð skrifari hjá Sýslumanninum í Kldaðarnesi 1891. Loftur bjó síðar í Sandpríði 1890

Sagan af Gísla –Lækni

2004-10-05T20:30:00.001Z

Í upphafi læknadeilunnar á Eyrarbakka (1913-1939) var Ágúst Blöndal héraðslæknir á Eyrarbakka en varð berklaveikur og varð því að hætta lækningum, en þá var einnig praktíserandi læknir hér Konráð að nafni. Þegar það fréttist að Ágúst mundi hætta sem héraðslæknir upp hófust deilur um það hver ætti að hljóta embættið eftir hann. Almenningur var mjög mótfallinn því að annar en Konráð fengi embættið og gengu undirskriftalistar honum til stuðnings sem síðan var komið til Landlæknis. En þar var skorað á landlækni að veita Konráð og engum öðrum héraðið.

Landlæknir varð ekki við óskum þessum og veitti Gísla Péturssyni lækni á Húsavík héraðið. En áður en hann kom suður skrifaði Guðmundur Sigurðsson sparisjóðsstjóri honum bréf þar sem hann varaði Gísla við að koma suður vegna afstöðu almennings á Eyrarbakka. Með Gísla stóðu hinsvegar höfðingjar héraðsins svo sem Níelsen í Húsinu, Sigurður Sýslumaður í Kaldaðarnesi, prests fjölskyldan á Stóra-Hrauni, Arnarbælisfólkið og Laugardælafólkið. Nokkru eftir að Gísli kemur til Eyrarbakka (1916) brann hús hans og flestir húsmunir. Kom sá kvittur utan frá að Eyrbekkingar hefðu kveikt í húsinu. Svo hörð og óvægin væri þessi læknapólitík. Hinsvegar var mjög fljótlega farið af stað með söfnun fjár til styrktar Gísla vegna húsbrunans og fyrir tilstilli sr.Ólafs Magnússonar í Arnarbæli var haldin skemmtun með fyrirlestrum úti í Þorlákshöfn í þessu skyni.

Þegar Konráð læknir síðan fer af Bakkanum, komu þeir Gunnlaugur Einarsson og Jónas Rafnar hvor á eftir öðrum, en voru aðeins um stuttan tíma. Árið 1921 kemur svo Lúðvík Norðdal. en þrátt fyrir þessi mannaskipti hélt læknapólitíkin áfram enn um sinn. En svo bar hinsvegar við að þegar kom að hreppspólitíkinni þá treystu Eyrbekkingar Gísla manna best til að fara með málefni hreppsins.

Sagan af Bjarna Eggerts.

2004-09-25T18:17:00.001Z

Bjarni Eggertsson var oft ofurlítið kendur við uppskipunina og sáu vinnufélagar hans um að koma honum í lestina svo að sem minnst bæri á honum. Svo var eitt sinn verið að skipa upp sementi og sat Bjarni í lestinni og orti. Um kvöldið þegar vinnu lauk kom karl upp og hafði þá með sér umbúðir af sementspoka sem rifnað hafði við uppskipunina. Var pokinn allur út krotaður af vísum sem Bjarni hafði ort þar í lestinni yfir daginn og gerði hann ekki annað þann daginn.

Sagan af Jóni-Borgara.

2004-09-23T22:56:00.001Z

Jón-Borgari í Eyvakoti faðir Gísla þar var góður formaður. Eitt sinn er hann var gamall orðinn, reri hann hjá öðrum ungum formanni á Bakkanum. Eitt sinn lenda þeir í vonsku veðri og illum sjó. Þeir þurftu að berja allt á árum því engin voru seglin. Nú fór að gefa á bátinn og ungi formaðurinn gerðist nú órólegur og að lokum segir hann við Jón-Borgara "Heldurðu að þú setjist ekki hérna við stýrið Jón minn, hver veit nema ég launi þér með staupi þegar í land kemur". -"þú stendur þá við það" segir Jón og var þetta svo ákveðið og Jón tók við stýrinu. Brá nú svo við að ekki kom dropi í bátinn alla leið til lands. Er í land var komið segir Jón við formanninn unga "nú vil ég fá staupið og hafðu það stórt". Því er skemmst frá að segja að Jón fékk staupið og var það hálfpottur af brennivíni.

S.A.

Varðveitum söguna

2004-09-22T13:18:00.002Z

Eyrarbakki
Originally uploaded by Yggjungur.

Eyrarbakki í dag.

Flest gömlu húsanna á Eyrarbakka standa enn þann dag í dag mörg hver eins og þaug voru byggð í upphafi, en torfbæir og verbúðir ásamt mörgum verslunarhúsum hafa fyrir löngu verið jöfnuð við jörðu og sér ekki tangur né tetur af þeim.

Hér má sjá gömlu húsin við Búðarstíg og kirkjuna.

Hvað kemur í staðinn fyrir fiskinn?

2004-09-22T13:15:00.001Z

Ã¾orskur.JPG
Originally uploaded by Odinnk.

Sjávarútvegur var lengi stundaður frá Eyrarbakka á árunum áður. Fyrst með róðrabátum en vélbátaútgerð hófst fyrir alvöru eftir 1920. Útgerð lagðist af frá Eyrarbakka um og eftir 1990. Síðasta fiskverkunarhúsið hætti starfsemi upp úr aldamótum 2000. Þá hafði Landsbankinn og Kaupfélag Árnesinga lokað útibúum sínum og flest á hverfanda hveli.

Jón í Koti

2004-09-18T21:33:00.001Z

Jón hét maður og bjó í Norðurkoti á Eyrarbakka. Jón var einn af þeim hraustustu strákum sem þorpið hafði alið, en hins vegar var hann afskaplega veikur fyrir vínið.
Eitt sinn var Jón spurður hvort hann væri ekki sterkastur þeirra bræðra, “nei!” sagði hann "það er hann Jakop bróðir, maður er eins og kominn í skrúfstykki í höndunum á honum". Jón í Koti var um fermingu þegar hann gekk til Sýslumannsins (Þorsteins Jónssonar) á Kiðabergi sem ekki bara kenndi honum kverið heldur og líka “kenndi” hann honum að drekka og vildi ekki annan hafa fyrir fylgdarsvein á ferðum sínum.

Eitt sinn er þeir voru í slíkri ferð og voru að týja sig til brottfarar eftir dvöl á Kolviðarhóli var Þorsteinn svo drukkinn orðinn að hann komst ekki upp á klárinn enda sjálfur þungur á velli. “Láttu mig upp á hestinn !” sagði hann við Jón. Skipti nú engum togum en Jón í Koti snaraði honum upp á hnakkinn fyrirhafnarlaust. Þá gall í sýslumanni, “þarna sérðu hvort þú hafir verið illa haldinn hjá mér strákur”. Jón var þá um fermingu.

Eitt sinn lagðist Þorsteinn veikur og varð að senda eftir lyfjum til Keflavíkur og fór Jón í Koti þá ferð. Segir nú ekki af ferðum hans fyrr en hann kemur í Grímsnes á leið sinni til baka frá Keflavík. Hann var þá búinn að ganga í gegnum bæði skó og sokka og héngu bara tægjurnar á fótum hans. Í Öndverðaneshverfinu fær hann lánaðan hest og mátti ríða honum að næsta læk er rann á milli jarða en þaðan mátti hann svo ganga berfættur það sem eftir var heim að Kiðabergi.

Þegar Jón kemur aftur á Bakkann 15 ára, ræðst hann til sjós í Þorlákshöfn og var síðar formaður þar um áratuga skeið. Á árunum 1927-1929 reri hann sem háseti hjá Kristni Vigfússyni í Þorlákshöfn.
Eitt sinn sem oftar kemur Jakobína Jakops að Norðurkoti. Þá var Jón þá kendur og sat inni. Spurði kona hans hvar þeir væru þeir feðgar Jón og Jakop í Einarshöfn. Sagði Jakobína sem var að þeir væru upp á mýri við einhverja sýslan. Þá sagði sú gamla og sneri sér að Jóni sínum. "Það er nú munur eða þú þessi mikli maður, ekki þarft þú mikli maður að vera úti við vinnu eins og hann Jakop bróðir þinn og hann Jón-Jak". Stóð þá Jón í Norðurkoti þegjandi upp og gekk fram fyrir, en kom að vörmu spori með smjörköku í höndunum. Stóð vo á að sú gamla var að elda silungasúpu í potti. Gekk Jón að pottinum með kökuna og setti í pottinn. Þá sagði sú gamla ekki orð. Sá að best væri að þegja.

Þegar Jón í Norðurkoti var ungur réðist hann til Þorsteins sýslumanns í Kiðabergi í Grímsnesi. Þorsteinn var sagður drykkfeldur og hermt er að hjá honum hafi Jón í Norðurkoti lært að drekka vín meðan hann var fylgdarmaður sýslumanns á ferðum hanns um sýsluna og víðar. Oft var sýslumaður vel drukinn í þessum ferðum. Einu sinni kom hann á manntalsþing í Ölfusinu og voru margir bændur komnir til þingsins á undan sýslumanni. En sem hann kemur til þingheims segir hann “Hér eru saman komnir margir hundar” Gall þá við frá Þorgeiri á Núpum. "Já og enn fer þeim fjölgandi". Var þá sagt að hljóðnað hafi í Sýslumanni.

Jón í Koti var fæddur 28.jan.1856 í Norðurkoti sem var hjáleiga frá Skúmstöðum. Foreldrar hans voru Jón Ormsson og Kristín Jónsdóttir. Jón í Koti bjó hjá foreldrum sínum til 13 ára aldurs er hann flutti upp að Kiðabergi í Grímsnesi, til Þorsteins Jónssonar sýslumanns þar sem hann svo fermdist 1870. Á Kiðabergi var hann smali og sat yfir fráfæruám sýslumanns á Hestfjalli um tvö sumur en haustið eftir fermingu flytur hann aftur heim til foreldra sinna í Norðurkoti. Jón byrjaði að róa sem hálfdrættingur 15 ára gamall frá Þorlákshöfn og var þar síðar formaður og sótti þaðan sjó um 50 vertíðir. Jón var rammur að afli, þrekinn og atorkumaður mikill. Jón dó 10 mars 1945 þá 89 ára gamall

S.A.

Jón Sterki.

2004-09-17T20:43:00.001Z

Þjóðsaga af Eyrbekkingi einum.

Einu sinni kom skip á Eyrarbakka og lagðist þar á höfnina og var meðal annars skipað upp úr því járnhálffötum (það eru kvartél full af tilslegnu járni). Stýrimaður kemur í búð og ber eitt þeirra í fangi sér og setur á borðið og mælti: "Einhvur Íslendingur leiki þetta eftir mér."
Jón er nefndur íslenzkur maður; hann fer og sækir eitt (annað) og setur á borðið. Stýrimaður reiddist og mælti: "Að ári mun ég gjöra þér erfiðara fyrir en þetta." Stýrimaður siglir aftur, en Jón ráðgast við vitran mann er var kunnugur stýrimanni. Sá sagði Jóni að stýrimaður mundi etja á hann víghundi; réð hann honum að gjöra járngjörvi um hægri hönd sér og upp að olnboga og hafa í hendi knött með hvössum fjöðrum út úr sér á alla vegu og reka í gapanda gin hundsins er hann kæmi móti honum, og ofan í kok, og mundi þá duga.
Næsta vor kemur skipið aftur og leggst á höfnina; kemur bátur í land og þar á stýrimaður með hund sinn. Jón er í fjörunni og æðir hundurinn að honum með ginið gapandi og rekur Jón höndina ofan í hann og setur í kok hans vopn sitt og fékk hann bana, en Jón sakaði ekki. Verður stýrimaður verri en hið fyrra sinn og mælti: "Næsta vor skaltu meira við þurfa ef duga skal."
Siglir hann aftur, en Jón ráðgast við vin sinn. Hann kvað koma mundi blámann með stýrimanni og mundi hann ráðast á Jón, en bað hann vefja sig allan í snæri svo blámaður hefði enga handfestu á honum.
Kemur annað vor og fer allt eins og maðurinn gjörði ráð fyrir. Jón vafði sig í snærum og tók móti blámanni og gjörði ei annað en verjast. Blámaður sókti að grimmilega, en mæddist mjög, og lauk svo að hann sprakk um síðir og var það hans bani, en Jón gekk til búðar. Stýrimaður kom og þar og er nú miklu reiðastur, tekur bók úr barmi sínum, lýkur upp í snöggum svip og mælti: "Þegar ég kem næsta vor skaltu fá mér annan helming bókar þessarar, þann sem ég hefi ekki, eða ég drep þig", fer síðan út á skip og siglir á burt, en Jón spyr vin sinn ráða. Hann kvað fátt til ráða, en skrifar þó bréf og bað Jón færa Eiríki presti á Vogsósum. Jón gjörir svo, fór um haustið á fund Eiríks prests.
Eiríkur fagnar honum vel og les bréfið og mælti síðan: "Ég get ekki hjálpað þér heillin góð, því sú bók er ekki nema ein til og ekki gott að ná henni", en þó skrifar Eiríkur bréf og fær Jóni dálítinn trítil og bað hann elta hann hvurt sem hann færi og bera bréfið þar til hann fyndi klett; þar skyldi hann berja á og vita hvort hann yrði nokkurs var.
Fer Jón og eltir trítilinn lengi unz hann stanzar við stein nokkurn. Jón ber á steininn og opnast hann. Kemur út ung stúlka. Jón fær henni bréfið. Hún sagði það væri til föður síns og fer inn, kemur út aftur og segir: "Þetta er sú versta bón sem faðir minn hefir beðinn verið; hann treystir sér það varla; þó mun hann reyna fyrir orð Eiríks á Vogsósum. Þú kemur inn og verður í vetur hjá mér."
Hann fer inn og er hjá henni um veturinn og unir sér vel. Þá er mánuður er til sumars segir stúlkan að nú muni faðir sinn fara af stað, en á sumardaginn fyrsta mælti hún: "Farðu nú að finna föður minn; hann kom í gærkveld og hefir bókina, en er þó mjög máttfarinn." Þau ganga nú til karls; hann lá í rekkju sinni og var mjög lasinn. Hann fær Jóni bókina og bréf til Eiríks prests.
Jón kveður nú karlinn og dóttur hans með blíðu og elti trítilinn heim að Vogsósum og fær Eiríki bréfið; hann las og varð glaður við og mælti: "Farðu nú sem skjótast austur á Eyrarbakka og vertu fljótur til að vaða út í lónið móti bátnum þegar hann kemur og kasta bókinni opinni í fang stýrimanni áður hann kastar sinni bók til þín."
Nú fer Jón austur á Bakka og er hann kom var skipið komið og bátur kom að landi. Jón flýtir sér og veður móti bátnum og kastar bók sinni í fang stýrimanns. Hann brást svo við að bókin hans féll úr barmi hans í bátinn, en hann sjálfur féll fyrir borð og lauk svo hans ævi, en Jón tók bækurnar báðar og færði Eiríki presti, því hann hafði beðið þess. Hann varð þeim feginn mjög og hét Jóni vináttu sinni.
Segir hér ekki af Jóni meira.

Þjóðsaga.

Sagan af Jóni Hor og Kalla Kvenska.

2004-09-16T20:49:00.002Z

"Þögn!" Hrópaði sýslumaðurinn og barði í borðið. Yfirheyrslunnar voru að fara í hundanna. Hláturinn sauð niðri í vitnunum og skrifaranum. Sjálfur var Sýslumaðurinn orðinn rauður og þrútinn í framan. Hann tók af sér borðalagða einkennishúfuna og lagði hana öfuga á borðið og þurrkaði svitann framan úr sér með stórum rauðum vasaklút. Eftir að hafa slokrað í sig fullu vatnsglasi, spurði hann enn á ný með vonleysi og þreytu í röddinni. " Jón Jónsson ég áminni þig að svara skýrt og skilmerkilega, stalstu flöskunni, eða stalstu henni ekki?"

-"Ég var að segja....."-"Standið upp meðan þér talið maður!", hrópaði Sýslumaður- "já, já, guðvelkomið", sagði litli granni maðurinn sem verið var að yfirheyra. –"eins og ég var að segja æruverðugum sýslumanninum, þá veit ég það ekki!" –"Endurtakið söguna, sagði Sýslumaður".-"Já já, sko! Ég fór utan úr Höfn um dagmálin, já án þess að bragða vott né þurrt".-"Hvaða erindi áttirðu hingað?" spurði sýsli. –"Ja sko, erindið var nú bara að heimsækja hann Jón minn í Móhúsum, en þegar ég kom út í Bakkabúð voru þar nokkrir slánar. Ég þekkti suma en suma ekki. Þeir voru að mana hvern annan að slengja út fyrir pott brennivíns og ganga síðan austur að Garðbæ og aftur til baka út að búð. Sá sem kæmist út að búð átti að fá vínið gratís, en sá sem kæmist aftur til baka ætti að fá annan pott í premíu. Nú ég sagði sí sona, það sakar ekki að reyna. Það er sko ekki á hverjum degi að maður getur unnið sér inn pott brennivíns, sýslumaður góður, eða jafnvel tvo, svo ég bauð mig fram, ef þeir lofuðu að betala eftir skilmálunum. Þarna var Kalli-Kvenski, nýji ráðsmaðurinn á Stokkseyri. Hann fór að grínast og sagði að svona tyrðill eins og ég þyldi ekki að þefa að víni, hvað þá að slengja út pott. Ég sagði að þó hann væri stór og feitur og þyldi mikið, þá væri ég viss um að stóra nautið í Laugardælum, þyldi meira en hann.

Sjóslysið á Bússu 1927

2004-09-15T20:43:00.002Z

EITT FÓRST SKIP Á EYRARBAKKA ITAR GREINA,
FJÓRIR MENN ÞAR FENGU BANA,
FÖLIR DJÚPT Í LANDI SVANA.
Sr.Jón Hjaltalin, Friðarvísur 1808

Á þriðja áratug þessarar aldar,var flest á hvervanda hveli á Eyrarbakka. Kaupfélagið Hekla sem keypt hafði Einarshafnarverslun varð gjaldþrota og verslun sunnlenskra bænda fluttist frá Bakkanum til Reykjavíkur og Selfoss. Í kjölfarið hófst mikill fólksflótti úr þorpinu og fluttu flestir búferlum til höfuðborgarinnar.
Árið 1919 voru Eyrbekkingar 965 en árið 1927 töldust Eyrbekkingar 701 og hafði þá fækkað um 53 frá árinu áður. En þeir sem ekki kusu að leggja árar í bát,heldur þrauka áfram ,lögðu nú allt sitt traust á eflingu útgerðarinnar.

Útgerð frá Eyrarbakka hefur alltaf verið mikklum erfiðleikum háð af náttúrunar hendi og svo er með allri suðurströndinni. Þannig háttar til að úthafsaldan berst beint upp í fjöru, eða brottnar á skerjunum útifyrir með mikklum boðaföllum, tignarlegt sjónarspil með miklum drunum og dynkum, en ægileg hindrun þeim sem þarf björgina að sækja og ef sjólag var þannig gat brimað dögum saman. Oft var hættuspil að halda til sjós þó vel virtist viðra, því hvenær sem var gat hann rokið upp og bátarnir lokast úti. Afföll urðu líka oft mikil á Bakkaflotanum. Eitt árið fórust 10 bátar af 12 bátum Bakkamanna.
Eitt af þessum skipum var Sæfarinn eldri. Hann var 9-10 tonn að stærð, í eigu Guðfinns Þórarinssonar á Eyri. Á miðri vertíð 1926 rak hann á land í mikklu landsynningsveðri og gjörónýttist. Þá stóð svo á um haustið að Kristinn Vigfússon ákvað að selja bát sinn Framtíðina, sem var 9 tonna súðbyrtur dekkbátur með gafli. Meðeigandi Kristins, Sigurjón Jónsson á Litlu- Háeyri vildi hins vegar halda útgerðinni áfram og fékk því Guðfinn mág sinn sem þá var orðinn bátlaus, til að kaupa hlut Kristins og var nafni bátsins siðan breitt í Sæfara.
Nú var farið að búa bátana til vertíðar og ráða menn á þá. Einn þessara manna var Jónas Einarsson í Garðhúsum. Hann hafði Stundað sjóinn öll sín manndóms ár, en var nú tekinn að reskjast enda orðinn sextugur.
Hafði hann í fyrstunni ákveðið að láta af sjómennsku og reyna að fá sér vinnu í landi en þar sem litla vinnu var að hafa gerðist hann þúnglyndur og leið auðsýnilega illa. Dag nokkurn kom hann heim til sín kátur mjög og segir þær fréttir að hann ætli að róa næstu vertíð og sé búinn að ráða sig á Sæfarann. Þótti heimilisfólki hans þetta í meira lagi undarlegt þar sem afráðið hefði verið að hann hætti sjósókn.
Mikill óhugur var í fólki á Eyrarbakka um þessar mundir og þóttust ýmsir finna á sér illa atburði. Það sat líka í mörgum að vertíðina á undan hafði legið við stórslysi við suðurströndina þegar níu bátar frá Stokkseyri og Eyrarbakka lentu í vonsku veðri og náðu ekki heimahöfnum sakir óhemju brims. Áhöfnum togara tókst að afstýra því að manntjón yrði en sumir misstu þó báta sína.

Víkur nú að hinum örlagaríka degi 5. apríl 1927. Þennan dag klukkan átta um morgunin voru NA 8 vindstig á Eyrarbakka og sjór var vaxandi. Þegar kallað var til skips snemma morguns urðu þau einkennilegu mistök að í stað Bjarnfinns bróður formannsins á Sæfara var kallaður Kristinn Sigurðsson í Túni en hann átti að vera í landi vegna meiðsla á hendi. Skildi þar milli feigs og ófeigs.
Réru nú bátarnir frá Eyrarbakka og Stokkseyri vestur í Hafnarsjó, þar sem þeir áttu net sín. Upp úr hádeginu komu fyrstu bátarnir að landi og komust þeir klakklaust inn sundið. Nú snerist vindur til austanáttar og brimaði ört. Sæfarinn kom að sundinu klukkan hálf tvö eftir hádegi, Þá var búið að flagga einu flaggi sem táknaði að sund voru fær með aðgát.
Á sundinu Bússu eru tvö blindsker (Brekar). Yst á því er kletturinn Brynki, en á því miðju er svo kallaður Mannskaðanaddur og hafa þau margan kappan kollrakan gert. Segir nú ekki af ferðum Sæfarans fyrr en komið var inn á mitt sundið.
Við Mannskaðanadd tók sig upp boði, ekki mjög stór og braut á skipinu. Við þetta brot snerist Sæfarinn og lenti þversum á sundinu. Sáu menn nú úr landi að gaffall við stýrishúsið sem hélt bómuni uppi hafði losnað við höggið af brotsjónum. Hlupu nú tveir skipverjar til að reyna að skorða hann fastan en gekk það erfiðlega þar sem bóman slóst til og frá. Meðan skipið lá enn þvert á sundinu, kom annað brot á það og lagði skipið á síðuna. Mennirnir tveir á dekkinu komust á byrðinginn og héldu sér í borðstokkinn dauða haldi og vonuðu að báturinn rétti sig við. En þá reið þriðja brotið yfir bátinn og skolaði mönnunum af byrðingnum. Skipinu hvolfdi og tók þegar að sökkva. Á örskammri stund var Sæfarinn horfinn í heljargreipar Ægis og enginn maður sást upp koma.
Úr landi varð ekkert til bjargar á þessari ögurstund en skömmu síðar kom annað skip inn sundið og komst það klakklaust að landi. Það sló þögn á skipverja er þeir fregnuðu tíðindinn en nú var flaggað frá. Þrjú flögg í hálfa stöng en það táknaði að sundið var lokað öllum siglingum.
Nokkru siðar um daginn tóku belgir af Sæfaranum að reka á fjörur í Þorlákshöfn og vermenn þar tók að gruna að eitthvað hefði komið fyrir en fengu ekki nánari fregnir af slysinu fyrr en síðar.
Í þessu sama veðri fengu togararnir Maí og Karlsefni stór áföll á Selvogsbanka, þrír menn slösuðust um borð í togaranum Maí en tveir um borð í Karlsefni. Einnig urðu þrjú Færeysk skip fyrir áföllum, brotnuðu talsvert og mistu út báta.

Þegar Sæfarinn fórst voru margir sjónarvottar að slysinu úr landi. Menn stóðu í sjógarðshliðum eða vestur við sundvörður, innsiglingamerkin að Bússu og Einarshafnarsundi. Sumir þeirra voru nákomnir áhöfn Sæfarans, þar á meðal var Þórarinn Bjarnason í Nýjabæ, en formaðurinn á Sæfara var sonur hans. Þórarinn var þá mjög farinn að daprast sjón og sá því ekki hverju fram fór á sundinu. Varð hann því að spyrja þá er hjá honum stóðu, hvað liði siglingu skipsins inn sundið og fékk hann greið svör í fyrstu, en þegar armar Ægis höfðu hrifsað þetta litla skip með manni og mús, gengu flestir hljóðir burt en tveir menn tóku undir handleggi hans og leiddu heimleiðis. Þórarni fannst þetta undarlegt og spurði hverju þessu sætti, en engin fékk hann svörin að sinni og læddist nú ónata grunur að gamla manninum sem gekk þögull og þúngum skrefum með fylgdarmönnum sínum það sem eftir var leiðarinnar.
Einn þeirra sem sem í sjógarðshliðinu stóð er þetta gerðist var Jón Ásgrímsson hómópati. Einkasonurinn drukknaði þarna fyrir augum hans og fleyg urðu orð Jóns á þeirri stundu er hann sagði við þá er með honum stóðu í hliðinu."Jæja! þá er hann Villi minn farinn og best fyrir mig að fara til konu hanns og barna. Þá er að sinna því". Annar maður, Þórarinn Jónson frá Vegamótum missti einnig einkason sinn er Sigurður hét í þessu sama slysi. Þórarinn þessi (Afi söguritara) var dulur mjög að eðlisfari og lítið fyrir að berast á. Hann flíkaði lítt tilfinningum sínum. Þegar Þórarinn þoldi ekki lengur kveinstafi og grát kvennana sem komu til að votta þeim hjónum samúð sína gekk hann út í skemmu og tók að berja harðfisk. Ekki fékkst út úr honum eitt aukatekið orð langa stund.

Það töldu kunnugir menn að lestarborð hafi bilað er fyrsti sjórinn skall á skipinu og aflinn skolast út í aðra hliðina og því farið sem fór. En eftirtaldir menn fórust með Sæfaranum: Guðfinnur Þórarinsson formaður frá Eyri, 45 ára kvæntur 2.barna faðir. Páll Guðmundsson, vélamaður frá Leifseyri, 32.ára kv.6 b.f. Hásetarnir Jónas Einarsson í Garðhúsum, 60 ára kv.10 b.f. Sigurður Þórarinsson frá Vegamótum, 40ára ókv. Víglundur Jónsson í Björgvin, 35 ára kv.2.b.f. Ingimar Jónsson í Sandvík, 23.ára ókv. Kristinn Sigurðsson í Túni 19. ára ókv. og Gísli Björnsson frá Eystra Stokkseyrarseli 40 ára ókv. Samtals átta manns.

Annar kafli. " NÚ ER GUÐFINNUR DRUKKNAÐUR"
( Frásögn Jóhanns Guðmundssonar frá Gamla-hrauni )

Að morgni 25.apríl 1927 var austan strekkingur og heldur vindlegt. Því reri enginn formaður frá þorlákshöfn þann dag.
Vélbátar frá Stokkseyri og Eyrarbakka fóru flestir eða allir á sjó og réru vestur með landi . Þegar framm á daginn kom hvessti og hann fór að gera austan kviku eða "hornriðasjó"sem kallaður var og þótti oft slæmur.
Upp úr hádeginu fóru bátarnir að þokast austur á bóginn en ekkert vissum við í Höfninni hvernig lending var þá á Stokkseyri og Eyrarbakka. Um nónbilið var ég staddur inn í búð ásamt hásetum mínum, dró þá lítið eitt úr mér mátt svo ég hallaði mér upp á koddann. -Þá heyrist mér sagt við mig lágt, en skýrri röddu."Nú er Guðfinnur drukknaður með alla sína menn".-Við þetta glaðvaknaði ég og settist upp. Ég leit í kringum mig en sá engan aðkomumann í búðinni, svo ég hallaði mér aftur útaf og lá svo nokkra hríð og hugleiddi hver mannskaði hér væri orðinn, ef sannur reyndist. Því væri svo þá snerti það mjög tvo af hásetum mínum, Sigurð í Túni á Eyrarbakka og Árna son hans, því einn af Hásetum Guðfinns var Kristinn sonur Sigurðar og bróðir Árna.
Þegar ég hafði legið þannig útaf í svo sem tíu mínútur og hugleitt þetta, þá er barið að dyrum í búðinni. Er þar kominn maður frá Þorleifi Guðmundssyni, sem bjó í Höfninni. Hann spyr eftir þeim feðgum Sigurði og Árna. Segir hann að Þorleifur vílji finna þá.
Það haði borið svo við fyrir nokkru að togari strandaði við Hafnarnes og var verið að bjarga ýmsu lauslegu úr honum. Voru til þess teknir tveir til þrír menn úr búð þegar landlegur voru til þess að vinnan kæmi sem jafnast niður. Bjuggust þeir feðgar við að þeir ættu að fá vinnu við björgunina úr togaranum og sama hugðu aðrir búðarmenn. Þegar þeir feðgar voru farnir voru félagar þeirra að skrafa um að ekki mundu fleirri úr þeirra búð fá vinnuna í dag.- Ég settist þá upp og sagði við þá " Þið haldið auðvitað að Þorleifur sé að boða þá til vinnu, en ég held að svo sé nú ekki" -Hvað getur þá verið? spurja þeir-"Það get ég vel sagt ykkur ef ég vildi strákar minir" svaraði ég. Hugsaði ég þá með mér, að nú sé annaðhvort að gera -að segja frá því sem fyrir mig hafði borið eða þegja ella, svo ég ákvað að taka fyrri kostinn.-"Ég skal segja ykkur hvert erindið var, með því skilyrði að þið spyrjið engra frétta þegar feðgarnir koma aftur og látið sem ekkert sé því það ég veit að Guðfinnur er drukknaður með alla sína menn og erindið við þá feðga er það að Þorleifur hafi verið beðinn að tilkynna þeim látið hans Kristins í Túni, en við skulum þó vona að þetta reynist ekki rétt"
Litlu síðar koma þeir feðgar aftur og gengu þegjandi til rúmma sinna, en enginn spurði neins. Eftir littla stund rufu þeir þögnina og sögðu okkur þær fréttir að Guðfinnur hafi farist i lendingu á Eyrarbakka með allri áhöfn, átta mönnum.

Hásetar mínir sem staddir voru í búðinni, hafa boðist til að vitna að hér sé rétt frá sagt. Af þeim skal ég aðeins nefna fjóra sem ég hef borið frásögn mína undir ekki alls fyrir löngu, en þeir eru:-Þóroddur Ingiber Guðmundsson frá Núpum, (f.1/6 1901) Ragnar Sigurðsson frá Þúfu, (f.10/1 1902) Björn Sigurðsson frá Vötnum (f.26/10 1900) og Hjörtur Sigurðsson frá Auðsholtshjáleigu.(f.4/1 1898)

Heimildarmenn af þessari sögu voru eftirtaldir: Kristinn Jónassson Garðhúsum Eyrarbakka (sjónarvottur) Guðmundur kristinsson,Kristinn Vigfússon,staðarsmiður.
aðrar heimildir,Veðurstofa Íslands,Veðráttan 1926 og 1927.
að mestu skrifað 1968. Sig.Andersen. Greinin birtist í Lesbók Morgunblaðsins lítið breytt Laugardaginn 15. ágúst, 1998

http://www.mbl.is/mm/gagnasafn/grein.html?grein_id=413884

Ekki má ég á ægi,
ógrátandi líta,
síðan márvinir mínir,
fyrir marbakkan sukku.
Leiður er mér sjávarsorti
og sígandi bára.
Nildur gerði mér harðan,
harm í unnar formi.

M/S Njáll strandar á Eyrarbakka 1906

2004-09-14T22:03:00.001Z

Frásögn Þórarinns Jónssonar frá Vegamótum.

Ég held að ég hafi verið átján ára eða þar um bil, þegar Njáll slitnaði upp af legunni og rak á Sundvörðukampinn. Skipið var nýkomið frá Reykjavik þá um hustið og var með fullfermi af 200 punda rúgmjölssekkjum sem ekki var farið að skipa upp.
Þetta mun hafa verið í september 1906. Nokkuð seint um kvöldið tók að hvessa mikið af aust landsunnan og minnist ég þess að ég og fleira fólk fórum út í heygarðinn sem hér var fyrir norðann húsið og fórum að tína til hey frá Ólafi heitnum, sem byrjað var að fjúka. Þegar við vorum umþaðbil að ljúka við að festa heyið, þá var komið ofsaveður og rétt í því fór ég að taka eftir glömpum og glæringum í vestri frá okkur séð. Ég fór að hafa orð á þessu við hina sem með mér voru í heygarðinum. Þá vissi ég ekki að þetta voru svokallaðar rakettur-en þær voru vísast nýtilkomnar um þetta leiti- en félagar mínir töldu að þetta væru þesskonar skot og líklegast hefði eitthvað orðið að úti á höfninni.
Fleira fólk hefur orðið vart við ljósaganginn, þvi það dreif að margmenni og safnaðist við vestugaflinn á Bakaríinu, en þar sem sjór var farinn að ganga inn úr sjógarðshliðum, þá þorði fólk ekki út með sjó eins og það var kallað að ganga með sjávarkambinum. Við frettum svo frá manni sem kom vestur með sjó að Njáll hefði slitnað frá leguni.
Nokkrir hugaðir menn fóru því vestur eftir sjó og var þá báturinn kominn svo hátt upp á kambinn við vörðurnar (Sundvörður) að skutur skipsins stóð á móts við eystri vörðuna en stefnið vísaði upp til lands.
Áhöfnin var enn öll um borð í skipinu þegar það rak á land, en rendu sér nú niður borðstokkinn nema skipstjórinn sem sem auðheyrt var að væri norskur eða danskur af skipunum hans dæma. Þarna var líka vélamaðurinn Helgi Magri ásmt bróður sínum og stýrimaðurinn Jón í Melshúsum.
Talsverður bútur af keðjuni var fastur við stefnið og lá með því upp í fjöruna, en mjölið var allt óskemt og var það borið á börum austur að markarlág og þótti það mörgum vondur og erfiður burður enda yfir lausasand að fara, en þaðan voru lagðir teinar sem teknir voru frá bryggjunni og lágu nú frá Markarlág og út að Vesturbúðum, en í þá framkvæmdir var farið flljótlega eftir strandið.
En vorið eftir var síðan unnið í tvær vikur við að undirbúa sjósetningu skipsins á nýjan leik. Var þá grafið frá skipinu og sleða komið fyrir undir því og höfðu margir menn starfa af þessu. Þegar allt var til reiðu kom gufuskip frá Noregi og lá það á leguni, en frá því lagðar tilfæringar út í sker utan við leguna á móts við Einarshafnarvör. Það þurfti síðan að bolta teina í klappirnar alla leið níður í Einarshafnarvör svo skipið gæti runnið eftir þeim á sleðanum sem fyrir hafði verið komið undir því.
Því næst var gufuskipið látið toga í Njál og gekk þetta allt ágætlega og fyrr en varði var Njáll kominn út á leguna og lá nú á milli skáhaka og míganda eins og ekkert hefði í skorist.
Að sjósetningu lokinni fór ég beint í það verk sem setið hafði á hakanum meðan á öllu þessu stóð,en það var að grafa svokallað landamerkjaok milli Kaldaðarnes og Flóagaflstorfanna.